برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

144

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

نوشته و يا بر روى مهرهايى منظور شد ، « 608 » كه با آن فرمانها و امثال آن ممهور مىگرديد . « 609 » به تدريج اين علامت با تمغا تواما در طغرا آورده شد . ممكن است كه اين كلمه ( مانند اصل پذيرفتن نام تخت و تاج نزد خلفاء ) نوعى برنامه حكومتى را توصيف كند « 610 » كه در نزد سلجوقيان نيز يادآور تأثير اسامى تخت و تاج حكام آسياى ميانه ( مثلا قراخانيان و يا از آن طريق شايد غير مستقيم پادشاهان چينى ) بوده باشد . شعار حكومت سلجوقيان در قرن پنجم هجرى / يازدهم ميلادى اگرچه بسيار تغييرپذير بود ، ولى اغلب از محتواى اخلاقى خالى نبود ؛ بااين‌وجود ، اين سلسله نشان خاص دربار خود را تير و كمان قرار داده بودند كه هرچند از لحاظ سمبليك معناى زيادى دربرداشت ، امّا به هر جهت فاقد محتواى اخلاقى بود . « 611 » اين نشان نه فقط بر روى بيرقها و سايبانها ، « 612 » بلكه بر روى فرمانها نيز ديده مىشد . نشانها به زودى « طغرا » ناميده شد « 613 » و به تدريج « 614 » به نوعى مهر تزيينى امضا تبديل گرديد ، به همان گونه كه بعدها استعمال آن در دربار عثمانى شناخته

--> ( 608 ) . مأموران انشاء « الموقّعون » نام داشتند ، رجوع كنيد به : Spies , Umari 59 mit Anm . 4 . ( 609 ) . بيهقى : تاريخ ، ص 437 ( سال 424 ه / 1033 در كرمان ) ، ص 473 ؛ راوندى : راحة الصدور ص 185 ( سال 491 ه / 1098 م ؛ سلجوقيان ) . - Koprulu in EI , turk . II 407 . - در معناى متكامل خود تا حدى با لغت مغولى « پيزا » مترادف است . رجوع كنيد به : paiza''und Baisa''im ulus درباره ) Aleksandr NikolaevicSamojl ovic : Cucu ulusunda payza ve Baysaya dair Goci ) , im Turk Hukuk ve iktisat tarihi mecmuasi II ( 1932 / 39 ) , S . 53 - 64 . ( 610 ) . نگاه كنيد به صفحه قبل . ( 611 ) . محمد بن ابراهيم : تاريخ آل سلجوق ، ص 10 ( حدود سال 433 ه / 1042 م ) . ( 612 ) . رجوع كنيد به مبحث « تشريفات ، رسوم حكومت و نشانهاى سلاطين » در كتاب حاضر . ( 613 ) . محمد بن ابراهيم : تاريخ آل سلجوق ، ص 10 ( حدود سال 1042 براى سلجوقيان كرمان ) . در اصل اين سمبل در آغاز فرمان‌ها « كمانچه » نام داشت ( رجوع كنيد به : ( Steingass 1047 Vullers II 884 ، در اينجا به سادگى با « طغراء » يكى شده است ( رجوع كنيد به كاشغرى ، ديوان لغات الترك ج 1 ، ص 385 ) . ( 614 ) . ( سال 525 ه / 1131 م سنجر ) Uz . 27 mit Anm . 1 und 2