برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

129

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

و بزرگان عرب كه در دربار اموى در دمشق تشكيل مىشد و در هر « ديدار عمومى » ديگر ، ايرانيان بسيار به ندرت منظور مىشدند . تشكيلات ادارى عباسيان با واكنشى گسترده نسبت به موقعيت ايران و ايرانى ، در اين سرزمين سريع‌تر از بين النهرين فضايى تحت نفوذ ايرانى به وجود آورد . اطرافيان ابو مسلم ، براى او حكايتهاى بسيار چاپلوسانه‌اى درباره طرز رفتار درباريان با حاكم و اهميت و لطف و مهربانى حاكم نقل مىكردند . « 488 » اين حكايتها مسلما نتايجى هم به بار مىآورد . به زودى رسوم سواركارى ايران قديم مجددا برقرار شد . تا آن زمان معمول اين بود كه حاكم سوار بر اسب و نه به شيوه رسولان سوار بر الاغ - « 489 » به مقر ادارى خود وارد شود . « 490 » اين رسم ايجاب مىكرد كه در هنگام تحيّت گفتن ، اعضاء زيردست از اسب پياده شوند « 491 » و انتظار مىرفت كه مقام عالىرتبه نيز اين احترام را متقابلا به عمل آورد . « 492 » اگر كسى آن را انجام نمىداد ، و بر اسب نشسته باقى مىماند و ديگران را سواره سلام مىگفت ، اين عمل به مثابه توهين بزرگى تلقى مىگرديد ، « 493 » كه منجر به رنجش عميقى مىشد كه حتى ممكن بود در مواردى ( مانند مورد نماينده ابو مسلم در سال 135 ه / 752 م ) « 494 » ، به مرگ منجر شود . ( سال 190 ه / 806 م حاكم قديم و حاكم جديد

--> ( 488 ) . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 6 ، ص 127 - 124 . معروف است كه يكى از درباريان سامانى هنگام بارعام در نزد حاكم نيش عقربى را تحمل كرد : عوفى ، جوامع الحكايات ، ص 198 ، شماره 1305 . ( 489 ) . Brockelmann , Gesch . 145 . ( 490 ) . طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1505 ( سال 110 ه / 28 - 727 م در خراسان ) ( 491 ) . همچنين مغلوب‌شده در مقابل فاتح ، مثل قاورد كرمان در مقابل برادرزادهء خود ملكشاه 466 ه / 1074 م : حسينى : اخبار الدولة السلجوقية ، ص 39 . ( 492 ) . نرشخى ، تاريخ بخارا ، ص 83 ( سمرقند 275 ه / 888 م ) ؛ گرديزى : زين الاخبار ، ص 83 . ( محمود غزنوى و خان قراخانيان قدير كاشغرى سال 415 ه / 1024 م ) ؛ حسينى : اخبار دولة السلجوقية ، ص 122 ( سال 582 ه / 87 - 1186 م اتابك قزل ارسلان در مقابل سلطان سلجوقى طغرل ) . تحت شرايط معينى ممكن بود كه در ملاقات طرفين ، در مورد تشريفات قبلا صحبت شده باشد : حسينى : اخبار دولة السلجوقية ، ص 62 ، ( سال 516 ه / 19 - 1118 م بين محمود سلجوقى و عمويش سنجر ) . ( 493 ) . جوينى : تاريخ جهانگشا ، ج 2 ، ص 10 ( سال 543 ه / 1148 م آتسز خوارزمشاه در مقابل سنجر سلجوقى ) . ( 494 ) . اولياء الله آملى : تاريخ رويان ، ص 44 ؛ ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 117 ( حدود سال 148 ه / 765 م -