برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

116

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

كبوتران نامه‌بر فرستاده مىشد . « 393 » طبيعتا مأموران پستى تحت اين شرايط مىبايستى به خصوص امين و درستكار باشند . اين افراد با دقت لازم برگزيده ، « 394 » و ترجيحا از خانواده‌هاى رؤساى قديمى پست انتخاب مىشدند « 395 » و از جوانى براى خدمات جاسوسى تعليم مىديدند « 396 » و ( به‌ويژه در زمان آل بويه ) از جانب جاسوسان حرفه‌اى حمايت مىشدند . « 397 » آنان به خصوص خطرناك بودند ، هر سياستمدار شورشى ، مثلا مانند طاهر اول پس از حذف نام خليفه در خطبه سال 205 ه / 821 م ، مىبايستى اين واهمه را داشته باشد كه توسط آنان لو داده شود . مأموران پستى از اين امر آگاهى داشتند و به همين سبب همواره با احتياط كامل رفتار مىكردند . « 398 » درباره جزئيات ادارهء پست ، « 399 » اين وسيله مهمّ مديريت امپراتورى ، به خصوص در رابطه با ايران در قرون نخستين اسلامى چيزى به ما نرسيده است . برعكس درباره جاده‌هاى پستى اطلاع دقيق داريم زيرا كه بر روى نقشه‌ها مشخص شده است و در اين‌باره نيز در ارتباط با تجارت مطالبى گفته خواهد شد . رؤساى ادارات « 400 » در مطلب راجع به « رؤساى پست » با مأمورانى آشنا شديم ، كه در كنار حاكم

--> ( 393 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 155 ( در حدود سال 223 ه / 838 م ) . مع‌هذا وجود « خانه‌هاى كبوتران » ( كفترخانه ، به فارسى كبوتر ) به‌عنوان نوعى فضاى مسكونى و انبارى ( و نه به‌صورت برج كبوتر ) محقق شده است ( توسط حفريات ) : . Field - Prostov 141 ( 394 ) . قدامه : كتاب الخراج ، ص 184 و بعد . ( 395 ) . بيهقى : تاريخ ، ص 140 و بعد ( سال 411 ه / 1020 م ) . ( 396 ) . ( براساس گرديزى : زين الاخبار ، زير نام عمرو ليث ) Krymskyj I 61 درباره چنين بازرسانى در آثار سعدى نيز نكاتى ذكر شده است . ( 397 ) . سياست‌نامه ، ص 70 - 68 . ( 398 ) . كتاب الاغانى / بولاق ، ج 14 ، ص 38 ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 6 ، ص 120 و نيز : de Goeje , Fragm . Hist . ar . 453 . - Kremer , C . G . I 194 f . ( 399 ) . در اين‌باره رجوع كنيد به : قدامه : كتاب الخراج ، ص 226 و بعد . ( 400 ) . درباره تشكيلات ادارات رجوع كنيد به طور كلّى به : مفاتيح العلوم . - نظرى به اداره مركزى در بغداد و به اداره در -