برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )
105
تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )
يا پرچم ( علم يا لواء ) ، ( و گاه شمشير ) و يا جامه افتخارى ( خلعت ) معمول و معتبر بود . « 312 » امّا تقاضاهاى صفاريان - كه شمشير براى آنان بهمنزله « منشور » بود - « 313 » پيوسته گسترش يافت و اگر آنها با طاغيان زنج در بخش جنوبى بين النهرين نيز متحد نشده بودند ، بازهم براى خليفه بسيار خطرناك بودند ، آنها در انجام خواستهاى نامحدود خود آنقدر مصرّ بودند كه در سامره تصميم گرفته شد كه آنها را نابود كنند ، بهويژه كه در زمان نيابت موفق ، مجددا خلف با پشتكارى از خاندان عباسى به قدرت رسيده بود ، « 314 » و ظاهرا خود نيز در فرصتهاى مقتضى احكام انتصاب را صادر مىكرد . « 315 » عمرو بن ليث كه در سال 265 ه / 879 م جانشين برادرش يعقوب شد ، خواستهاى برادر را دنبال كرد ، امّا خود را برعكس برادر ، به طور كلى متمايل به اين امر نشان داد كه تشريفات و آداب پيروى از خليفه را به حد كافى مراعات كند . « 316 » به وى براى آنكه عزل صريح او را در سال 71 - 270 ه / 85 - 884 م بىاثر اعلام كنند « 317 » - بهجاى منطقه نزديك عراق يعنى فارس ، ( كه حاكمش خجستانى از سال 67 - 266 ه / 81 - 880 م مجددا فقط به نام خليفه نماز مىگذاشت ) ، « 318 » در سال 285 ه / 898 م به ماوراءالنهر دور واگذار شد . « 319 » به
--> ( 312 ) . تاريخ سيستان ، ص 176 ، 205 ، 216 ، گرديزى : زين الاخبار ، ص 62 ؛ صولى : اخبار الراضى و المتقى ، ص 87 . - منشور و طغرا سال 3 - 602 ه / 1206 م در هرات : جوينى : تاريخ . ج 2 ، ص 63 . ( 313 ) . گرديزى : زين الاخبار ، ص 12 و بعد . - Krymskyj I 55 . ( 314 ) . از آنجايى كه او عمرو را در سال 276 ه / 889 م معزول كرد ، تا سال 278 ه / 891 م ( سال مرگ موفق ) روابط عمرو با بغداد قطع بود : تاريخ سيستان ، ص 249 . ( 315 ) . نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 78 ( سال 260 ه / 874 م ) . - به هر صورت موفق در اينجا « خليفه » ناميده مىشد ، و بدين گونه امكان خلط نام نيز وجود دارد . ( 316 ) . طبرى ، تاريخ 3 ، ص 1931 ، 2133 ؛ حمزه اصفهانى : تاريخ سنى ملوك الارض و الانبياء ص 149 ؛ گرديزى : زين الاخبار ، ص 13 ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 7 ، ص 108 . - II 97 - 102 صديقى ، Krymskyj I 59 , 62 . ( 317 ) . طبرى ؛ تاريخ 3 ، ص 2106 ، 2183 . ( 318 ) . طبرى ، تاريخ 3 ، ص 1993 . - بر روى سكهاش نام خليفه ذكر مىشد : همان كتاب ، ص 2009 . - انتقال تدارك ديدهشدهء خراسان از جانب خليفه را ، عمرو مردود اعلام كرد : حمزه اصفهانى : تاريخ سنى ملوك الارض و الانبياء ، ص 149 . ( 319 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 7 ، ص 165 ؛ تاريخ سيستان ، ص 255 . - البته پس از آن طاهر صفارى نوه عمرو كه دوامى نداشت ( 290 ه / 03 - 902 م ) ، به زودى طالب فارس شد و آن را به دست آورد : همان كتاب ، ص 274 و بعد . - بعد فارس با كرمان و سيستان به دلايل « هديهها » به سبكرى انتقال يافت ( رجوع كنيد به ص 143 جلد اول كتاب حاضر ) ؛ همان كتاب ص 295 .