برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

98

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

در انتصاب جانشين‌ها علاوه بر توارث ، اغلب توصيه مقامات « 265 » يا سران قبايل « 266 » و يا پاداش خدمات نظامى « 267 » شايسته در مراكز سپاه ، مؤثر بود . اغلب ، متقاضيان يا از طريق سفارش و اعمال نفوذ حاميان خود و يا به‌وسيله دادن هديه « 268 » ( حتى مثلا به همسر خليفه ) « 269 » كوشش مىكردند تا توجه دربار را به خود جلب نمايند . خريد مناصب كه اغلب اتفاق مىافتاد ، در حقيقت ( براى ايران ) كمتر در مراكز و بيشتر در محلّ و مكان انجام مىگرفت ، « 270 » يعنى در جايى كه حاكم و يا مأمورى ديگر ، در مقابل دريافت پول سمت خود را كلا « 271 » و يا تنها جزئى از آن را كه قسمتى از ناحيه تحت مأموريت او مربوط بود ، قانونا به ديگرى واگذار مىكرد . « 272 » البتّه به نظر مىرسد كه اين عمل در طول زمان ضعيف شده باشد . در عصر عباسيان فقط گهگاه ( مثلا از دوره آل بويه ) « 273 » در اين مورد گزارش شده است . - گاه نيز بزرگان مزاحم و خطرناك با واگذارى يك امتحان به آنان كنار گذاشته مىشدند . « 274 » رؤساى ولايات مىبايستى با تغيير هر خلافت ، از نو تأييد شوند . « 275 » اغلب

--> ( 265 ) . طبرى ، تاريخ 2 ، ص 65 ( سال 43 ه / 64 - 663 م ) ؛ 2 ، ص 1033 ( سال 78 ه / 98 - 697 ) ؛ ص 1356 و بعد ( سال 100 ه / 19 - 718 م ) ( 266 ) . طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1660 ( سال 120 ه / 738 م ) . ( 267 ) . طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1438 ( سال 103 ه / 22 - 721 م ) . ( 268 ) . مثلا به خادم خليفه : ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 80 ( سال 120 ه / 738 م ) . ( 269 ) . طبرى تاريخ 2 ، ص 1527 ( سال 111 ه / 30 - 729 ) ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 57 ( امكان دارد كه اين مورد به گزارشى خصمانه نسبت به امويان مربوط باشد ) . ( 270 ) . كوشش يك مخالف ، كه حاكم خراسان بود ، با پول از بين رفت : طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1722 - 1718 ( سال 122 ه / 740 م ) . ( 271 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 99 ( سال 125 ه / 743 م ) . ( 272 ) . طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1764 ( سال 125 ه / 743 ) . - تاريخ سيستان ، ص 386 ، 389 ( سال 484 ه / 1091 م ) . ( 273 ) . مستوفى : تاريخ گزيده ، ج 1 ، ص 425 ( حدود سال 380 ه / 990 م ) . ( 274 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 7 ، ص 79 ( سال 256 ه / 870 م ) . ( 275 ) . حتى حدود سال 596 ه / 1200 م در طبرستان : ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 255