برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

89

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

سكه‌ها منقش است ) . در خراسان فقط عامل حاكم بين النهرين مقرّ داشت ، كه او نيز به‌نوبه گهگاه مأمورانى براى هر شهر اين سرزمين و نيز براى سيستان و كرمان منصوب مىكرد . « 214 » ( بعدها انتصاب عامل‌ها فقط در مواقع اضطرارى انجام مىگرفت ، به طور مثال در سال 61 - 260 ه / 75 - 874 م براى فارس و اهواز كه مورد تهديد صفاريان و زنج بود ، عاملانى فرستاده شد . « 215 » به هرحال خلفا از حقوق ادعائى خود در شرق حكومتشان كاملا صرفنظر نكردند . « 216 » همچنين آنان براى خراسان و سيستان گاه مستقيما حكامى براى جانشينى مأموران سركش ادارى در اين سرزمينها ، منصوب مىكردند . « 217 » به ويژه

--> - 47 راست - دينورى : اخبار الطوال ، ص 329 ( سال 86 ه / 705 م : قتيبه در خراسان ) ؛ طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1182 ( سال 86 ه / 705 م : كرمان ) . - رجوع كنيد به ابن خلدون : العبر ، ج 3 ، ص 4 ، 6 ، 9 ؛ Kremer . C . G . I 164 f ( 214 ) . طبرى ، تاريخ 2 ، ص 489 ( سال 5 - 64 ه / 85 - 684 : مرو الروذ ، پارياب ، طالقان ، گوزگان ) ؛ كتاب الاغانى / بولاق ، ج 17 ، ص 70 ( فارس و كرمان ، حدود سال 71 ه / 690 م ) ؛ بلاذرى : انساب الاشراف ، ج 4 ، ص 77 ، 153 ، 166 ( سطر 3 : خراسان و سيستان متحد شدند ) ؛ ج 4 ، ص 77 ( كابل ) ؛ طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1180 ( سال 86 ه / 705 م : ترمذ ) ؛ 2 ، ص 1187 ( سال 87 ه / 706 م : پيكند ) ؛ 2 ، ص 1225 ( سال 91 ه / 710 م : بلخ ) ؛ 2 ، ص 1353 ( سال 99 ه / 8 - 717 م : قا [ هي ] قوم ؛ ابن اثير ، الكامل ، ج 5 ، ص 34 ( سال 3 - 102 ه / 22 - 721 م : در سمرقند و نزد سغديان ) ؛ طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1455 ( سال 104 ه / 23 - 722 م : هرات ) ؛ 2 ، ص 1484 ( سال 106 ه / 25 - 724 م : خراسان ) ؛ 2 ، ص 1635 و بعد ) سال 120 ه / 738 م : هرات ، در كنار آن همچنين دهكان ، و نيز در بلخ : ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 83 ) . طبرى تاريخ 2 ، ص 1663 ( سال 120 ه / 738 م : كرمان ) ؛ 2 ، ص 1717 ( سال 122 ه / 740 م : سيستان ) ؛ 2 ، ص 1858 ( سال 126 ه / 744 م حاكم عراق ، حاكم خراسان را تأييد كرد ) ؛ ابن سعد ، ج 2 / 7 ، ص 101 ، بالا ( سيستان ) . ( 215 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 7 ، ص 90 . ( 216 ) . جهشيارى : كتاب الوزراء ، ص 64 . - درباره اين مناسبات رجوع كنيد به : ( به‌ويژه II 187 - 266 ( 208 - 213 و ( فقط كليات ! ) Levy , Soc . I 276 - 398 ( 217 ) . مثالها : سال 54 ه / 674 م : طبرى ، تاريخ 2 ، ص 166 ، بلاذرى : انساب الاشراف ، ج 4 ، ص 76 و بعد ( سيستان ) ؛ كتاب الاغانى / قاهره ج 1 ، ص 35 با پاورقى 5 ؛ سال 81 ه / 81 - 680 م : طبرى ، تاريخ 2 ، ص 391 و بعد ؛ سال 76 ه / 96 - 695 م : طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1022 ، 1032 ؛ سال 89 ه / 708 م : دينورى : اخبار الطوّال ، ص 331 ؛ سال 97 ه / 16 - 715 م : طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1306 و بعد ؛ سال 125 ه / 743 م : طبرى تاريخ 2 ، ص 1764 ؛ كتاب الاغانى / بولاق ، ج 15 ، ص 80 ( حدود سال 184 ه / 800 م « جنگ » و « ماليات » در فارس ) . - براى مقايسه با مناسبات ديگر در پايان عصر خلفاء اموى ( در اسپانيا ) رجوع كنيد به : Salvador Vila : El nombramiento de los Walies de Al - Andalus , ' ' in : Al - Andalus , IV ( 1936 / 9 ) S . 215 - 220 ) .