منظور از كرامت ذاتى ، آن دسته از شايستگىهاى ذاتى و استعدادهاى طبيعى است كه خداوند انسان را از آنها برخوردار ساخته است ، مانند برخوردارى از روح الهى و نيروى عقل و اختيار و اراده‌اى كه در پرتو آنها مىتواند درجات عالى كمال را طى كند . قرآن كريم انسان را موجودى مىداند كه خداوند از روح خود در او دميده « 1 » و او را خليفه و جانشين خود در زمين معرفى كرده است : وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ . ( بقره : 30 ) و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت : « من در زمين جانشينى خواهم گماشت » و [ فرشتگان ] گفتند : « آيا در آن كسى را مىگمارى كه در آن فساد انگيزد و خونها بريزد ؟ و حال آنكه ما با ستايش تو [ تو را ] تنزيه مىكنيم ، و به تقديست مىپردازيم . » فرمود : « من چيزى مىدانم كه شما نمىدانيد . » « 2 » سجده ملائكه بر انسان نيز به دليل همين شايستگى ذاتى است كه خداوند به او عنايت كرده و اگراز آن شايستگى به گونه‌اى صحيح بهره گيرد ، مىتواند به مقامى برتر از فرشتگان نائل آيد . اما مقصود از كرامت اكتسابى يا اختيارى آن است كه انسان در پرتو ايمان و عمل صالح مىتواند مراحل والاترى از كمال را طى كند و كرامت ذاتى خود را كه در مرحلهء استعداد است به بروز و ظهور برساند . اين نوع از كرامت ، ثمره تلاش و ايثار انسان و معيار ارزشهاى انسانى و ملاك تقرب در پيشگاه الهى است . كرامت ذاتى دربارهء همه انسانها به طور مساوى وجود دارد ، اما در سايهء كرامت اكتسابى است كه مقام و منزلت انسانها متفاوت مىشود و برخى بر برخى ديگر برترى مىيابند . آنچه در دعوت انبياء همواره مورد نظر آنان بوده است ، توجه به همين بُعد از كرامت انسان بوده و آنان با اعتقاد و باور به اين نوع از كرامت ، همواره در پى هدايت انسانها برآمده‌اند . آنان كوشيده‌اند كه به انسانها يارى رسانند تا بتوانند در اين مسابقه كرامت خواهى نه تنها مغلوب هواى نفس و شيطان نشوند ، بلكه به مراتب عالى دست يابند . حديث معروفى از پيامبر اعظم ( ص ) نقل شده كه فرموده است : « انّى بُعِثْتُ لِاتَمِّمَ مَكارِمَ الْاخْلاقِ » . « 3 » اين جمله نشان مىدهد كه همهء پيامبران در پى همين هدف ،

--> ( 1 ) . ر . ك : سوره سجده ( 32 ) ، آيات 7 - 9 . ( 2 ) . ر . ك : ص ( 38 ) ، آيه 72 . ( 3 ) . « من مبعوث شدم تا مكارم اخلاق را به اتمام برسانم و تكميل كنم . » بحارالانوار ، ج 16 ، ص 210 .