مشركان و يهوديان سبب بروز جنگهاى فراوان ميان او و دشمنانش گرديد . آن حضرت در سال دهم هجرت ، پس از انجام مراسم حج در مكه و سپس ابلاغ امامت على بن ابى طالب ( ع ) در غدير خم به مدينه بازگشت و در بيست و هشتم ماه صفر سال يازدهم هجرى ، در سن 63 سالگى رحلت نمود و در شهر مدينه و در خانهء خويش به خاك سپرده شد . نقش پيامبر ( ص ) در پيشبرد اسلام خداوند ، حضرت محمد ( ص ) را به پيامبرى برگزيد تا در ادامهء رسالت انبياى پيشين به هدايت مردم بپردازد و سنت هدايت بشر از سوى خداوند را استمرار بخشد . آن حضرت همانند همه پيامبران الهى در راه خدا كوشيد و در طى 23 سال رسالت خود ، علاوه بر مردم شبه جزيرة العرب مردم ديگر سرزمينها را به اسلام فراخواند و زمينهء گسترش اسلام را فراهم ساخت به طورى كه پس از وفات آن حضرت ، طولى نكشيد كه سرزمينهاى بسيارى توسط مسلمانان فتح شد و دايرهء گسترش اسلام اكثر نواحى خاور ميانه را در برگرفت . در بررسى عوامل گسترش اسلام در ميان مردم حجاز ، عوامل چندى را مىتوان برشمرد ، اما به طور مسلّم ، از مهم‌ترين و پر اهميت‌ترين اين عوامل ، شخصيت پيامبر اكرم ( ص ) بود . آن حضرت با اخلاق كريمهء خود توانست دلها را به سوى اسلام جذب كند . برخوردهاى آن حضرت ، دوستان و يارانش را مجذوب‌تر و دشمنانش را سرافكنده و خجل مىساخت . خداى متعال از سجاياى اخلاقى پيامبر با تعبير « خُلق عظيم » ياد كرده و مىفرمايد : وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ . ( قلم : 4 ) و تو اخلاق عظيم و برجسته‌اى دارى . و در آيهء ديگر به تأثير غير قابل انكار اخلاق پيامبر ( ص ) در جلب قلوب و جذب پيروان اشاره دارد : فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ . . . . ( آل عمران : 159 ) به [ بركت ] رحمت الهى ، در برابر آنان [ / مردم ] نرم و مهربان شدى ! و اگر خشن و سنگدل بودى ، از اطراف تو پراكنده مىشدند . امير مؤمنان ( ع ) در توصيف شخصيت آن حضرت مىفرمايد : « هر كس بدون آشنايى قبلى او را مىديد ، هيبتش او را فرا مىگرفت و هر كس با او معاشرت مىكرد ، دوستدار