بركيارق پس از عزل عميد الدوله ، الاعز [ 1 ] ابو المحاسن عبد الجليل بن على بن محمد دهستانى را به وزارت برگزيد . خليفه بركيارق را خلعت داد . نبرد نخستين ميان بركيارق و محمد و كشته شدن گوهر آيين و هزيمت بركيارق و خطبه به نام محمد بركيارق براى نبرد با برادر از بغداد در حركت آمد و به شهر زور فرود آمد . سپاهى گران از تركمانان بر او گرد آمدند . آنگاه به فرمانرواى همدان نيز نامه نوشت و او را به يارى خويش فرا خواند و خود برنشست و براى رويارويى با برادرش در چند فرسنگى همدان جاى گرفت . بركيارق در اول رجب سال 493 نبرد آغاز كرد . جناح راست لشكرش را گوهر آيين و عز الدوله بن صدقة بن مزيد و سرخاب بن بدر داشت و در جناح چپش كربوقا بود . در جناح راست لشكر محمد امير آخر [ 2 ] و پسرش اياز بود و در جناح چپش مؤيد الملك و غلامان نظاميه . سلطان محمد خود با امير سرمز [ 3 ] شحنهء اصفهان و بركيارق خود با وزيرش الاعز ابو المحاسن در قلب ايستاده بودند . گوهر آيين از جناح راست بركيارق بر مؤيد الملك و غلامان نظاميه حمله كرد و آنان را منهزم نمود و تا لشكرگاهشان پيش رفت و هر چه بود تاراج نمود . سلطان محمد همچنان در جاى خود ايستاده بود . چون گوهر آيين از تعقيب فراريان باز مىگشت از اسب فرو افتاد و كشته شد . [ جناح راست محمد بر جناح چپ بركيارق حمله كرد جناح چپ بركيارق منهزم شد . آنگاه جناح راست محمد به قلب پيوست و يكباره بر قلب لشكر بركيارق حمله آورد ، بركيارق و يارانش پايدارى نتوانسته پاى به گريز نهادند ] [ 4 ] الاعز ابو المحاسن وزير بركيارق را اسير كرده ببردند . مؤيد الملك اكرامش كرد و فرمود براى او خيمه‌اى نصب كنند . آنگاه او را به بغداد فرستاد تا به نام محمد خطبه بخواند . در نيمهء رجب همان سال به نام او خطبه خواندند . اما سعد الدوله گوهر آيين كه در اين نبرد كشته شد ، نخست خادم ملك ابو كاليجار پسر سلطان الدوله بن بويه بود . ابو كاليجار او را نزد پسر خود ابو نصر به بغداد فرستاد . چون ابو نصر را سلطان طغرلبك بگرفت و به قلعهء طبرك [ 5 ] فرستاد ، او نيز به قلعه طبرك رفت . چون ابو نصر بمرد ، گوهر آيين به خدمت سلطان الب ارسلان در آمد . در دستگاه آن سلطان ترقى كرد . سلطان واسط را به اقطاع او داد و به شحنگى بغداد منصوبش نمود . روزى كه سلطان الب ارسلان مورد حملهء يوسف خوارزمى قرار گرفت ، سعد الدوله گوهر آيين حاضر بود و تن خويش سپر سلطان ساخت .

--> [ ( 1 ) ] متن : الاعز . [ ( 2 ) ] متن : بن اضر . [ ( 3 ) ] متن : سرخو . [ ( 4 ) ] افزودهء ميان دو قلاب از متن ساقط بود از ابن اثير افزوده شد . وقايع سال 493 . [ ( 5 ) ] متن : قلعهء طغرل .