ابن خلدون ( مترجم : آيتى )
11
تاريخ ابن خلدون ( فارسي )
چون طغرلبك از كار ابراهيم ينال بپرداخت به اصفهان لشكر برد . در ماه محرم سال 442 اصفهان را محاصره كرد و اين محاصره يك سال مدت گرفت . طغرلبك همهء سواد آن بلد را در تصرف آورد در اين ميان لشكرى هم به فارس فرستاد . اين لشكر تا بيضا پيش رفت و پيروزمند با غنايم بسيار باز گرديد . مردم اصفهان در اثر طول مدت محاصره سخت در تنگنا افتادند ، چنان كه از شدت نياز به هيزم مسجد جامع را ويران كردند تا از چوبهاى آن آتش روشن كنند . چون كارشان به جان رسيد تسليم شدند و شهر را به دست طغرلبك دادند . طغرلبك به شهر در آمد و با مردم نيكى كرد . تسخير اصفهان در سال 443 به پايان آمد . طغرل اصفهان را به عنوان اقامتگاه خود برگزيد و قسمتى از باروى شهر را ويران نمود و گفت ناتوانان به بارو نياز دارند ولى كسانى كه با رويشان لشكر و شمشير است به بارو نياز ندارند در سال 444 جماعتى از تركان غز ، ياران طغرلبك به فارس درآمدند و به شيراز رسيدند و در بيضاء فرود آمدند . العادل ابو منصور بن مافنه كه پيش از اين وزير ابو منصور ملك ابو كاليجار بود نيز همراه آنان بود . ولى سپاهيان شيراز به سردارى الظهير ابو نصر ، بر دروازهء شيراز غزان را در هم شكستند و تاج الدين نصر بن هبة اللّه بن احمد كه از سران لشكر غز بود به اسارت افتاد . در سال 445 طغرلبك بيمار به اصفهان رسيد و شايع شد كه مرده است ولى از بيمارى شفا يافت . امير ابو على پسر ملك ابو كاليجار صاحب بصره و نيز هزار اسب بن بنكير بن عياض صاحب ايذج به او پيوستند . اينان از استيلاى الملك الرحيم بر بصره و ارجان بيمناك بودند . طغرلبك هر دو را گرامى داشت و وعدهء يارى داد . در سال 446 سلطان طغرلبك لشكر به آذربايجان برد و آهنگ تبريز نمود . فرمانرواى تبريز ابو منصور و هسودان بن محمد الروادى بود . به اطاعت در آمد و مالى براى او فرستاد و پسرش را به گروگان نزد او نهاد . طغرل از آنجا به ديگر بلاد آذربايجان لشكر برد و همه به به طاعت او در آمدند . طغرل آنگاه به ارمينيه و ملازگرد لشكر برد . اين دو در تصرف روميان بودند . ملازگرد شهر استوارى بود . طغرل آنجا را در محاصره گرفت و بلاد اطراف آن را غارت و ويران نمود . نصر الدولة بن مروان صاحب ديار بكر هدايا و سپاه به او تقديم داشت . پيش از اين به نام او خطبه خوانده بود . طغرلبك در غزو با روميان كارهاى شگرف كرد و تا ارزن الروم