پادشاهى ايل ارسلان اتسز پسر محمد بن انوشتكين در سال 551 پس از شصت سال پادشاهى درگذشت . او مردى عادل و رعيت‌نواز و نيك‌سيرت بود . چون از اين جهان برفت پسرش ايل ارسلان بن اتسز به جايش نشست . ايل ارسلان چند تن از اعمام خود را بكشت و چشمان برادرش را ميل كشيد و بدان هنگام كه سلطان سنجر از اسارت غزان گريخته بود پيام داد كه در فرمان اوست . سنجر نيز منشور امارت خوارزم را برايش فرستاد . در اين احوال ختا آهنگ خوارزم نمود . ايل ارسلان لشكر گرد آورد و به مقابله بيرون رفت پس از اندكى بيمار شد و بازگشت و لشكر را به سردارى يكى از امراى خود به جنگ فرستاد . او نيز ياراى مقاومت نداشت . و منهزم شده به ما وراء النهر باز گرديد . و اللّه سبحانه و تعالى اعلم .