شما با پدر ، برادر و پسر عموى من نيز چنين كرديد . فريب‌خورده آن است كه فريب شما را بخورد . شما در حقّ خويش به خطا رفتيد و بهرهء خويش را تباه ساختيد . هر كس پيمان بشكند به زيان خود شكسته است و خدا مرا از شما بىنياز خواهد ساخت . والسلام » . « 1 » حقيقت امر اين است با توجه به اوضاع و احوال حاكم بر جامعهء اسلامى آن روز و شرايطى كه براى امام حسين عليه السلام پيش آمد ، قيام آن حضرت امرى اجتناب‌ناپذير بود . به بيان ديگر مشى يزيد در برخورد با آن حضرت ايشان را بر سر دوراهى قرار داد : زندگى ذلت‌بار يا مرگ با عزت ؛ و حسين عليه السلام بر مبناى آموزه‌هاى خانوادگى ، دينى و سياسى خويش راه دوم را برگزيد و قيام كرد . چنان كه خود در روز عاشورا در اين باره فرمود : « أَلا وانَّ الدَّعيَ ابْنَ الدَّعي قَدْ رَكَزَ بَيْنَ السِّلَّةِ وَالذِّلَةِ وهَيْهاتَ مِنَّا الذِّلَّةِ ! يأَبىَ اللَّهُ ذلِكَ لَنا وَرَسُولُهُ وَالْمُؤمِنُون وحُجُورٌ طابَتْ وَطَهُرَتْ وَأنُوفٌ حَمِيَّةٌ وَنُفُوسٌ أَبِيَّةٌ مِنْ أَنْ نُؤثِرَ طاعَةَ اللِّئامِ عَلى مَصارِعِ الْكِرامِ » آگاه باشيد كه اين زنازاده و پسر زنازاده مرا ميان دو چيز ثابت و ميخكوب كرده است ؛ با شمشير جنگيدن و يا تن به خوارى دادن ، چقدر ذلّت از ما دور است ! خداوند و رسول او و مؤمنان زبونى را نمىپسندند ؛ و دامن‌هاى پاك كه ما را در خود پرورده‌اند ؛ و سرهاى پرغرور و جان‌هاى استوارى كه زير بار ستم نمىروند ، بر ما نمىپسندند كه فرمانبردارى فرومايگان را بر قتلگاه كريمان ترجيح دهيم . بيان كامل فلسفه قيام در آن شرايط چندان آسان نبود . اگر امام عليه السلام در برابر پرسشگران و معترضان مىفرمود كه قصد دارد جانش را فدا كند و زن و فرزندش را به اسيرى بسپرد و از اين راه به اسلام و تشيّع جانى تازه بخشد و حيات آن را براى هميشه تضمين كند ، باورش براى عموم بسيار دشوار بود . از اين رو حسين عليه السلام كه گويا جز كشته شدن براى خود مسيرى نمىديد ، مصلحت چنان ديد كه آرام و قرار نگيرد و انفعالى عمل نكند و حتى در شرايطى كه هيچ گونه اميدى به پيروزى نبود ، دست از مبارزه برندارد . در شرايطى كه بنىاميه كمر به قتل او

--> ( 1 ) . مقتل الحسين ( ع ) ، خوارزمى ، ج 1 ، ص 234 - 235 ، مكتبة المفيد .