نام پدرش هلال بن نافع است و به مذْحجى ، جملى و مرادى مشهور مىباشد . « 1 » نقل كرده‌اند كه وى مردى بزرگ راز نگهدار ، شجاع ، قارى قرآن ، حافظ و كاتب حديث بود و در جنگ‌هاى جمل ، صفّين و نهروان شركت داشت . « 2 » او در منزلگاه « عذيب الهجانات » « 3 » همراه چند تن ديگر به امام حسين عليه السلام پيوست . « 4 » پس از اين كه سپاه پسر سعد آب را بر اردوگاه امام حسين عليه السلام بست ، امام عليه السلام برادرش عباس عليه السلام را به همراه شمارى از اصحاب از جمله نافع بن هلال ، براى آوردن آب مأمور كرد . آنان در تاريكى شب به فرات رفتند و پس از درگيرى شديد با نگهبانان ، موفّق شدند مقدارى آب به خيمه‌ها برسانند . « 5 » از ابو مخنف نقل شده است كه نافع بن هلال در روز عاشورا به ميدان رفت و چنين رجز خواند : انَا الْجَمَلى * انَا عَلى دينِ عَلى « 6 » من از طايفهء جملى و بر دين على [ بن ابى طالب عليه السلام ] هستم . مردى به نام مزاحم بن حريث به جنگ او آمد و گفت : من بر دين عثمانم . نافع گفت : تو بر دين شيطان هستى ؛ و آن گاه حمله كرد و او را از پاى در آورد . در اين هنگام عمرو بن حجاج فرمانده نيروهاى دشمن به سربازان خود گفت : آيا مىدانيد با چه كسانى مىجنگيد ؟ اينان دلاوران شهر و مردمى آگاه و شهادت طلب هستند . از اين پس با آنان جنگ تن به تن نكنيد . « 7 » برخى هم نقل كرده‌اند كه او و مسلم بن عوسجه با هم به ميدان رفتند و نافع اين رجز

--> ( 1 ) . وسيلة الدارين ، ص 196 . ( 2 ) . تنقيح المقال ، ج 3 ، ص 266 . ( 3 ) . مكانى نزديك قادسيه كوفه ( معجم البلدان ، ج 4 ، ص 92 ) . ( 4 ) . مقتل الحسين عليه السلام ، ابومخنف ، ص 70 . ( 5 ) . تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 412 دار المعارف ؛ خوارزمى اين قضيه را با اندك تفاوتى به هلال بن نافع نسبت داده است ( مقتل خوارزمى ، ج 1 ، ص 346 - 347 انوار الهدى . ) ( 6 ) . تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 435 دار المعارف . ( 7 ) . همان .