و ديگر اجتهاداتش نام برد « 1 » . بازتاب اين دو گرايش را در آخرين لحظات زندگانى حضرت پيامبر و در حضور ايشان مشاهده مىكنيم . بخارى در صحيح خود از ابن عباس نقل مىكند : هنگام رحلت حضرت پيامبر فرا رسيد ، در حالى كه جمعى از اصحاب ازجمله عمر بن خطاب نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم حضور داشتند ، حضرت فرمود : بياييد وصيتى براى شما بنويسم تا هرگز بعد از اين گمراه نشويد . در اين هنگام عمر گفت : درد بر پيامبر چيره شده است و شما قرآن را داريد و قرآن ما را بس است . ميان حاضران در مجلس اختلاف درگرفت . برخى گفتند كتيبه‌اى بياوريد تا پيامبر چيزى براى شما بنويسد تا پس از آن هرگز گمراه نشويد . برخى ديگر كلام عمر را تكرار كردند . زمانى كه اختلافات و هياهو نزد پيامبر بالا گرفت ، حضرت فرمود : برخيزيد [ و برويد ] « 2 » . همين حادثه براى بيان ماهيت اين دو گرايش و ميزان تناقض و ناهمخوانى بين آنها كافى است . براى اين‌كه از ميزان نفوذ و رسوخ گرايش معتقد به « اجتهاد در مقابل نص » تصوير روشن‌ترى داشته باشيم ، مىتوانيم نزاعى را كه در مورد فرماندهى اسامة بن زيد پديد

--> ( 1 ) - النص و الاجتهاد ، علامه سيد شرف الدين ، ص 169 و 243 . ( 2 ) - صحيح بخارى ، باب علم ، ج 1 ، ص 37 ، چاپ بيروت ، 1981 ، دار الفكر ؛ الطبقات الكبرى ، ابن سعد ، ج 2 ، ص 242 .