مبحث اوّل پيدايش دو گرايش اصلى در زمان حيات پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم : دو گرايشى كه [ از نخستين روزهاى ظهور اسلام ] پابه‌پاى پيدايش امت اسلامى در طى حيات پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم به چشم مىخورند ، عبارتند از : 1 - گرايشى كه به تعبد دينى و داورى آن و تسليم در برابر نصوص دينى در كليهء عرصه‌هاى زندگى اعتقاد داشت « 1 » . 2 - گرايشى كه اعتقاد نداشت ايمان آوردن به دين مقتضى تعبد است . اين عده تعبد را تنها در محدوده‌اى خاص از قبيل مسائل عبادى و غيبى لازم مىدانستند و بر اين باور بودند كه چنانچه مصلحت ايجاب كند ، در ساير شؤون زندگى « اجتهاد در مقابل نص » و تغيير و تعديل نصوص دينى جايز است « 2 » .

--> ( 1 ) - اين گرايش مكتب اهل بيت و تشيع است . ( 2 ) - ، اين ، گرايش مكتب غير شيعه ، شامل مذاهب سنى است . ر . ك : معالم المدرستين ، علامه سيد مرتضى عسكرى ؛ مناهج الاجتهاد ، دكتر محمد سلام مدكور ، انتشارات دانشگاه كويت .