مقدمه : در فصل اوّل معلوم شد تشيع چگونه به وجود آمد . اينك بر آنيم روشن سازيم شيعه چگونه بروز كرد و چگونه امت اسلامى به دو گروه شيعه و غير شيعه تقسيم گرديد : هرگاه مرحلهء آغازين حيات امت اسلامى در عصر پيامبر را تتبع و بررسى كنيم ، دو گرايش اصلى و مخالف هم را خواهيم يافت كه از همان سال‌هاى اوّل ، پابه‌پاى پيدايش امت و آغاز تجربهء [ امت و حكومت ] اسلامى رشد كرد و در كنار هم در چارچوب امتى كه توسط رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم ايجاد شده بود ، زندگى مىكردند . اختلاف دو بينش و گرايش مزبور موجب شد امت اسلامى بلا فاصله بعد از رحلت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم به دو بخش عقيدتى منشعب شود كه مقدر شد يكى از اين دو زمام حكومت را به دست گيرد و پيوسته بر وسعت خود بيفزايد و اكثر مسلمانان را در گسترهء خود درآورد ؛ در حالى كه بخش ديگر روزبه‌روز از حكومت فاصله مىگرفت و تقديرش چنين رقم خورد كه همواره وجودش در پهنهء فراگير اسلام به‌عنوان يك اقليت معارض شناخته شود . اين اقليت ، گروهى است كه به « شيعه » شهرت يافت .