- ميزان مشكلات و موانع غير مترقبه‌اى كه فرآيند تدريس با آن روبرو بوده و سير طبيعى آن را به تأخير انداخته است . - هدفى كه مدرّس از تدريس ادبيات اين زبان به دانشجويانش ، داشته است . - نسبت محصول و نتيجهء نهايى تدريس ، در قياس با تدريس‌هاى مختلف ديگر « 1 » . بنابراين در زمينهء ارزيابى تربيت نبوى لازم است موارد زير را در نظر بگيريم : 1 - زمان اندكى كه حضرت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم در آن به تربيت امت پرداخته است ، زيرا از تربيت و سازندگى حضرت ، نسبت به قديمىترين صحابهء معدودى كه از آغاز راه با حضرت بودند ، از بيست سال و نسبت به انبوهى ديگر از صحابه كه از انصار به شمار مىروند ، از يك دهه و نسبت به خيل عظيمى كه از صلح حديبيه و سپس فتح مكه به اسلام گرويدند ، از سه يا چهار سال تجاوز نمىكند . 2 - وضعيت فكرى ، معنوى ، دينى و رفتارى عرب به همراه

--> ( 1 ) - متن فوق ، توجه شگفت‌انگيز شهيد صدر را به معيارهاى دقيق در فرآيند ارزيابى كار تعليم و تربيتى و نتيجهء نهايى آن ، نشان مىدهد . ملاك‌هاى مزبور مىتواند در هر تعليم و تربيتى و همچنين در ارزيابى بىطرفانه در موارد مشابه مورد استفاده قرار گيرد .