نكتهء اوّل : چنانچه حضرت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم در مورد آيندهء دعوت اسلامى ، پس از خود ، موضعى مثبت با هدف پياده كردن نظام شورايى و سپردن رهبرى دعوت اسلامى به آن ، اتخاذ كرده باشد ، بديهىترين چيزى كه اين موضع مىطلبد ، اين است كه رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم ، امت و داعيان را از نظام شورايى و حدود و جزئيات آن آگاه كند و مهر مقدس دينى بر آن زده ، جامعه را از لحاظ ذهنى و روانى آمادهء قبول چنين نظامى سازد ؛ جامعه‌اى كه متشكل از مجموعه‌اى از عشاير و قبايل است و قبل از اسلام هيچ‌گونه نظام سياسى شورايى را تجربه نكرده و غالبا تحت رهبرى قبيله‌اى و عشيره‌اى كه تا حد زيادى زور و ثروت و وراثت بر آن حاكم بوده ، زندگى كرده است « 1 » . در حالى كه به آسانى مىتوان دريافت حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله و سلّم به آگاهاندن مردم نسبت به نظام شورايى و جزئيات قانونى و مفاهيم نظرى آن نپرداخته است ، زيرا چنانچه اين فرايند انجام شده بود ، طبيعتا بايستى در احاديث منقوله از پيامبر و همچنين در ذهنيت امت و دست‌كم ذهنيت مسلمانان اوليه ، شامل مهاجرين و انصار كه موظف به پياده كردن نظام شورايى بودند ، منعكس و نمودار مىشد ؛

--> ( 1 ) - النظم الاسلامية ، دكتر عبد العزيز الدورى ، ص 7 ، چاپ نجيب ، بغداد ، 1950 ؛ النظم الاسلامية ، دكتر صبحى صالح ، ص 50 ، چاپ دار العلم للملايين ، 1965 .