پيشگفتار « * » : برخى از پژوهشگران ، تشيع را به مثابهء « رويدادى ناگهانى در جامعهء اسلامى » مورد بررسى قرار مىدهند و به بخش شيعه از مجموعهء پيكرهء امت اسلامى به عنوان بخشى كه در طى زمان و به دنبال حوادث و تحولات اجتماعى معيّن كه موجب شكل‌گيرى و سپس رشد و توسعهء تدريجى اين جريان فكرى و مذهبى خاص شده است ، مىنگرند « 1 » . اينان پس از اين پندار ، در وقايع و تحولاتى كه به پيدايش اين پديده و تولد اين جريان فكرى منجر شد ، اختلاف كرده‌اند :

--> ( * ) - به قلم : شهيد آية اللّه صدر . ( 1 ) - الصلة بين التصوف و التشيع ، دكتر مصطفى شيبى ، ج 1 ، ص 11 - 14 اين نويسنده در كتاب خويش نظريات بسيارى از پژوهشگران معاصر و غير معاصر را راجع به پيدايش تشيع و سير تحول آن ، ارائه كرده است . وى همچنين يادآور شده است بعضى از پژوهشگران بين تشيع سياسى و تشيع مذهبى فرق گذاشته‌اند . همچنين رجوع شود به اسلام بلا مذهب ، از دكتر مصطفى الشكعه ، ص 153 ، و النظريات السياسية الاسلامية دكتر ضياء الدين ريس ، ص 69 .