عمل كنيد ، تا غافلگير نشويد . و به يكباره در هم نپيچيد . هر لشكرى كه با نيزه‌ها و سپرها چه روز و چه شب ، خود را حفظ كرد ، در دژ محكمى قرار گرفته است . امروز اين عمل با استفاده از سيم خاردار ، مين‌گذارى منطقه ، كندن كانال و . . . انجام مىگيرد . در شب عاشورا امام‌حسين عليه السلام نيز براى حفاظت از خيمه‌ها به‌ايجاد موانع پرداخت . « آن حضرت به اصحاب دستور داد نى و بوته و هيزم جمع كنند . در پشت خيمه‌ها نيز نهرى وجود داشت كه شبانه آن را به‌صورت خندق درآورند . سپس هيزم‌ها و بوته‌ها را در خندق ريختند و گفتند : هرگاه دشمن به ما حمله كرد و با ما به نبرد پرداخت ، آن را به آتش مىكشيم تا دشمن از پشت به ما حمله نكند و تنها از يك سو با دشمن بجنگيم . » « 1 » حفر خندق و پر كردن آن از هيزم جهت تأمين نيروهاى خودى صورت مىگرفته است . امروزه نيز از كانال‌هاى آب ، ايجاد آتش با وسيلهء مواد نفتى و يا پر كردن كانال با قير و . . . به‌عنوان موانع مصنوعى در پدافند استفاده مىشود . دو نكتهء مهم نظامى از اين عمل حضرت برداشت مىشود : يك - براى حفظ محل و منطقه تجمّع نيروها بايد به نحو احسن از موانع و عوارض طبيعى زمين استفاده كرد . دو - موانع بايد متناسب با ابزار و ادوات جنگى دشمن باشد آن

--> ( 1 ) - مقتل الحسين ، ابى مخنف ، ص 113 ، مقتل مقرّم ، ص 265 .