محل‌هايى كه در جنگ‌هاى صدر اسلام به آن توجه خاصّى شده انتخاب منطقهء تجمّع است ، اين منطقه نزديكى دشمن براى حمله برگزيده مىشد . امير مؤمنان ، على عليه السلام ، در يك دستور كلّى شاخص‌ها و ويژگىهاى بارز منطقهء تجمع را چنين بيان مىكند : وقتى بر دشمن فرود آمديد و يا او بر شما وارد شد ، بايد منطقهء تجمع خويش را در سينهء تپه‌ها و بلندىها يا دامنهء كوه‌ها و پايين نهرها قرار دهيد تا اين كه اينها براى شما پناهگاهى باشد و درگيرى شما با دشمن [ تنها ] از يك سو يا دو سو انجام گيرد . « 1 » ابن ابى الحديد در شرح اين نامه مىنويسد : حضرت على عليه السلام به لشكريان دستور مىدهد در جايى فرود آييد ( اردو بزنيد ) كه درپشت شما بلندىها و نقاط مرتفع قرار گرفته باشد . مانند : تپّه‌هاى بزرگ ، كوه‌ها ، پيچ نهرهايى كه براى لشكر نظير خندق باشد ، تا از حمله شبانه و غافلگيرانهء دشمن ، از پشت سر درامان باشيد . « 2 » نكتهء مهم در اين نامه بيان علّت استفاده از اين عوارض طبيعى است كه بايد مورد توجه و نظر فرماندهان قرار گيرد ؛ زيرا موانع متعددند و نسبت به شيوه‌هاى نبرد ، كاربردى متفاوت دارند ، امّا « علتِ استفاده » ثابت است : « كَيما يَكُونَ لَكُمْ رِدْءاً وَ دُونَكُمْ مَرَدّاً وَلْتَكُنْ مُقاتَلَتُكُمْ مِنْ وَجْهٍ

--> ( 1 ) - منهاج البراعه ، ج 18 ، ص 60 ؛ تحف‌العقول ، ص 188 و نهج‌البلاغه ، نامهء 11 . ( 2 ) - شرح نهج‌البلاغه ، ابن ابىالحديد ، ج 3 ، ص 413 .