اهل شام از اين كه على عليه السلام بر آنان پيروز شود واهمه‌اى ندارد ؛ ( زيرا على عليه السلام با آنان به عدالت رفتار مىكند ) ليكن اهل عراق از اين كه تو بر آنان چيره شوى ترسانند . ( چون تو به عدالت رفتار نمىكنى . ) » « 1 » ملاحظه مىكنيد رفتار انسانى امام عليه السلام باعث شده بود كه حتى نيروهاى دشمن نيز از اين كه به دست حضرت اسير شوند و يا پس از شكست بر آنان حكومت كند ، ترسى نداشته باشند و اين نقطهء قوّت نيروهاى خودى و نقطهء ضعف دشمن بود . - امكان استفاده از غير نظاميان : بررسى امكان استفاده از غير نظاميان اهمّيّت ويژه‌اى دارد ؛ زيرا گاهى با كمك آنان مىتوان مشكلاتى را كه حتى با نيروها قابل حل نيست ، بر طرف كرد . همچنان كه مالك اشتر از اهالى رقّه ( كه طرفدار عثمان بودند و با على عليه السلام همكارى نمىكردند ) خواست تا با حضرت همكارى نمايند . آنان چون به قاطعيت مالك آگاه بودند و مىدانستند مالك هر چه بگويد ، به آن عمل مىكند ، وقتى با تهديدهاى مالك اشتر روبه‌رو شدند ، اعلان همكارى كردند و براى عبور سپاهيان اسلام از رود فرات ، پلى نصب كردند . « 2 » بايد توجه داشت كه هميشه نمىتوان از غير نظاميان استفادهء مطلوب نمود . در اين موارد لازم است تدابيرى انديشيده شود كه حداقل از آنان عليه ما استفاده نشود . احنف بن قيس در جنگ جمل پيكى براى حضرت امير عليه السلام فرستاد و گفت : من در ميان قوم خودم بر طاعت تو هستم . اگر خواسته باشى چهار هزار شمشير از بنىاسد را از تو دور نگه مىدارم و يا

--> ( 1 ) - وقعة الصفين ، ص 476 . ( 2 ) - همان ، ص 151 .