خويش فرمودند : طايفهء « ازْدْ » از شما ، در مقابل طايفهء « ازْدْ » از اهل شام جنگ كند . به طايفهء « خَثْعَمْ » نيز فرمودند : شما در برابر « خَثْعَمْ » از اهل شام مبارزه كنيد و مرا از جنگ با آنان بىنياز سازيد . آنگاه هر قبيله‌اى از اهل عراق را در برابر قبيله‌اى كه از اهل شام بود ، مىگماشت . مگر قبيله‌هايى كه عدّهء كمى در شام داشتند . در اين صورت هم نام آن طايفه را به كمك قبايل ديگر فرستاد . « 1 » بنابراين ، با توجه به كيفيت آرايش نيروها و كسب اطّلاع حضرت على عليه السلام از اين آرايش ، نيروهاى خود را در مقابل آنان آرايش داد . انعطاف‌پذيرى : قدرت مانور انعطاف‌پذيرى در عمل از نقاط قوّت نيروهاى رزمى به‌حساب مىآيد ؛ زيرا هر چه انعطاف نيرو و يگان در عمليات بيشتر باشد ، بهتر مىتواند به دشمن ضربه وارد كند . دشمن نيز در صورت زيركى و تيزهوشى ، مىتواند اين كار را انجام دهد و از مانورها و طرح‌هاى مختلف استفاده كند . از اين رو ، بايد قابليت انعطاف دشمن را در منطقهء عمليات ارزيابى كرد . فريب و خدعه : از ديگر شيوه‌هاى موفق در عمليات ، استفاده از تاكتيك‌هاى فريب‌دهنده است . در يك عمليات ، هر يگانى كه بتواند به‌طور مطلوب فريب را در تاكتيك‌هاى خويش رعايت كند ، نه‌تنها نقاط ضعف نيروها را مخفى مىنمايد ، بلكه آنها را به نقاط قوّت تبديل مىكند . رسول خدا صلى الله عليه و آله مؤثرترين فريب‌ها را در غزوات خويش به‌كار مىگرفت . اسامة بن زيد گويد : رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : « الْحَرْبُ خُدْعَةٌ » « 2 » ؛ جنگ همان خدعه و فريب است . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله براى رفتن به جنگ

--> ( 1 ) - وقعه صفين ، ص 229 . ( 2 ) - بحارالانوار ، ج 21 ، ص 76 .