آن كه در راه خدا بجنگد و مبارزه كند و كشته شود يا پيروز گردد به زودى پاداش بزرگى به او خواهيم بخشيد . انگيزهء مادى اگر محرّك هم باشد ، ولى در مقايسه با انگيزهء معنوى از قوّت كمترى برخوردار است . بنابراين ، بايد انگيزهء دشمن را بررسى نمود و قدرت و كارآيى آن را در نيروهايش سنجيد . در جنگ بدر ، مسلمانان با اينكه از هر جهت در تنگنا بودند شكست سختى را به قريش - كه داراى تمام امتيازات و امكانات جنگى بود - تحميل كردند ؛ يكى از علل اين پيروزى و شكست ضعف انگيزه قريش در جنگيدن و قوت انگيزهء مسلمانان - به‌ويژه برخى از آنان مانند على عليه السلام ، حمزه عليه السلام ، مقداد و سعد بن معاذ - بود . كفار قريش كه براى نجات كاروان حركت كرده بودند اكنون كه كاروان از دسترس مسلمانان خارج شده بود انگيزه‌اى براى جنگ نداشتند حتى فرماندهانشان . امّا مسلمانان اگر چه براى دستيابى به كاروان حركت كرده بودند بيشترشان مايل بودند اموال كاروان را به دست بياورند امّا وقتى با لشكر قريش مواجه شدند و حضرت با ايشان مشورت كرد با عزم جزم آماده نبرد شدند . در اينجا به نمونه‌هايى از گفتار مشركان و نيز مسلمانان را كه نشانگر انگيزه آنان است اشاره مىكنيم : بعد از اسارت آب‌آوران قريش در بدر به‌دست مسلمانان ، عتبة بن ربيعه به حكيم بن حزام گفت : گمان نمىكنم كسى راهى عجيب‌تر از راه ما پيموده باشد : كاروان نجات يافت و ما به قصد ستم به گروهى به سرزمين