كنيه‌ى او أبو الأسود ، و نام او ظالم پسر عمرو بود . « 1 » در جاهليت بزاد ، سه سال قبل از بعثت پيامبر ( ص ) . مورّخان نوشته‌اند كه ، وفاتش به سال 69 هجرى اتفاق افتاد . قول ديگرى هست كه وفاتش را به روزگار خلافت عمر بن عبد العزيز ذكر مىكند ، 2 ولى قول اوّل درست‌تر است . برطبق روايت أبو عبيده ، وى در جنگ بدر شركت كرده است . 3 در زمان خلافت عمر بن خطاب به بصره هجرت كرد و در آنجا سكنى گزيد . أبو الأسود ، از دوستداران امام على ( ع ) و فرزندان آن حضرت بود . با امام در جنگ « صفّين » شركت كرد . در بحبوحه‌ى تكوين يافتن غائله‌ى « جمل » وى از طرف عثمان بن حنيف ، فرماندار بصره ، جهت گفت‌وگو با طلحه و زبير مأموريت يافت . اين مأموريت بنا به تعبير طبرى ؛ 4 به ملاحظه‌ى خصوصيّات اخلاقى و ويژگىهاى فكرى او بود . همچنين گفته‌اند ، او در رأس سپاهى بود كه به امر عبد اللّه بن عبّاس ، براى سركوبى خوارج بصره مأموريت يافته بود . مورّخان او را قاضى بصره ، فقيه ، محدّث و از گروه « تابعان » « 1 » شمرده‌اند . مؤلّف كتاب « أغانى » از او در مقام فرماندار بصره نيز ياد كرده است . اقوال ديگران درباره‌ى أبو الأسود ضياء الدّين در كتاب « نسمة السّحر بذكر من تشيّع و شعر » در شرح‌حال او آورده است كه او از بزرگان شيعه بود . 5 راغب در كتاب « محاضرات الادباء » گفته است : از مردان كمال‌يافته بود ، هم از نظر رأى

--> ( 1 ) . تابعان به كسانى گويند كه اصحاب پيامبر ( ص ) را درك كرده‌اند نه خود پيامبر را .