كرد . 11 در ريحانة الأدب ، محض احتياط هردو تاريخ 393 و 383 ذكر شده است . در الوسيط و تأسيس الشّيعة سال 383 را سال وفات او آورده‌اند و قول راحج و غالب همين سال را تأييد مىكند . آثار خوارزمى مشهورترين اثرى كه از خوارزمى برجاى مانده رسائل است كه حاوى نامه‌هاى اوست . ديوان اشعار او همان‌گونه كه ذكر شد ، بيشتر آن از ميان رفته و كمى از آن باقى مانده است . در ريحانة الأدب در باب آثار او آمده است : 1 - ديوان شعر . 2 - رسائل كه در قاهره ، استانبول و بمبئى چاپ شده است . 3 - مفيد العلوم و مبيد الهموم كه در دمشق و مصر چاپ شده است . 12 انديشه و نگرش خوارزمى از خلال نگارش او در زندگى پرحوادث خوارزمى ، دو حادثه شايد بيش از همه جلب‌نظر كند : 1 - اتّصال او به صاحب بن عبّاد و انقطاع از او . 2 - مناظره با بديع الزّمان همدانى . مىدانيم كه بين صاحب بن عبّاد و متنبّى اختلافى بود كه بيشتر اختلاف سليقه بود تا عقيده . اتّصال اديبى چون خوارزمى به محضر اديبى قدرتمند و در منصب وزارت ، يعنى صاحب ، فرصتى بود براى دامن زدن و طرح اين اختلاف از زبان ديگران . گرچه خوارزمى از پيوستن به صاحب ، چيز ديگر مىخواست و كمتر برآن بود تا خود را در دام اختلافات شخصى و خود محورهاى ادبى و شعرى - كه مع التّأسف قرن چهارم هجرى سخت بدان مبتلا بود - افكند . اين امر به درستى براى نگارنده روشن نيست ، ولى بر خلاف نظر قاطع و جازم زكى مبارك كه در اين‌باره بيان كرده است ، نظرى ديگر دارد . در يكى از رساله‌ها نكوهشى از اخلاق كاسبانه و متلوّن متنبّى به ميان مىآيد و در آن رساله ، متنبّى نه به جهت فنّى و ادبى بلكه از جهت رفتار يا بهتر بگوييم نه علما بلكه