نام و نسب شاعر ابو الحسين علىّ بن محمّد بن جعفر بن محمّد بن زيد بن على بن الحسين بن على بن ابى طالب ( ع ) از مردم حمّان كوفه است . حمّان - به كسر حاء و تشديد ميم - نام محلّى است در كوفه . 1 پدرش ، محمّد معروف به ديباجه ، در اوائل خلافت مأمون ، عليه عبّاسيان خروج كرد ولى شكست خورد . او را دستگير كردند و به بغداد آوردند و از آنجا به خراسان تبعيد شد . 2 حمّانى از پيشتازان فقهاى عترت و مدرّسان آن‌ها در مركز تشيّع ( عراق ) ، است . او يكى از بزرگ‌ترين خطباء و شعراى نوآور بنى هاشم است كه نام او ، و شعر او ، معروف خاص و عام گشت ، و همه او را به حسن سبك و حسن تلفيق مىشناسند . گذشته از اين‌ها ، علم فراوان ، عظمت خانواده ، بزرگوارى بارز ، و نسب علوى پربركت او ، تا برسد به فضايل بسيار ديگر ، او را به بلندترين قله‌ى عظمت رسانده است . 3 خانواده‌ى ديباجه ، بعد از مرگ محمّد ، پدر شاعر ، از مدينه به كوفه منتقل شد . حمّانى در كوفه رشد كرد و از فضاى علمى آن سامان بهره گرفت . مقام علمى و شخصيّت شاعر او گذشته از شعر ، در علوم ادبى و شرعى استاد بود . به ملاحظه‌ى همين جامعيّت ، از طرف علويان به نقابت برگزيده شد و به مقام مدرّسى ، ارتقاء يافت . 4 بنابه گفته‌ى مسعودى ، جاسوسان به متوكّل ، گزارش كردند كه حمّانى در منزل ، سلاح تهيّه كرده و شيعيان بر او گرد آمده‌اند . لشكريان متوكّل به‌طور ناگهانى و بدون اطلّاع ، خانه‌اش را به