مقدمه بحث دربارهء تمدن اسلامى به دليل گستردگى مباحث آن به‌طور طبيعى دراز و پردامنه است و البته همهء ابعاد و جوانب آن در يك نوشته نمىگنجد . نوشتار حاضر نيز هرگز مدعى بررسى همهء جوانب تمدن اسلامى نيست ، بلكه بايد حداكثر آن را كوششى در راستاى ارائه حداقل آگاهيهاى لازم به يك دانشجوى مسلمان براى آشنايى با تمدن اسلامى تلقى كرد ؛ كه اگر در اين مهم كامياب شده باشد توفيق بزرگى بهره‌اش گرديده است . اين نوشتار قصد آن را ندارد كه نسبت به گذشتهء مسلمانان غرورى كاذب ايجاد كند و چنين وانمود سازد كه گويى مسلمانان همهء حرفها را در همهء زمينه‌ها زده‌اند و همهء جهان نيز امروزه وامدار علم آنهاست ، بلكه هدف بيان يك حقيقت است و آن اين‌كه مسلمانان ، آنگاه كه نوبت ساختن تمدن به آنها رسيد نقش خود را به خوبى ايفا كردند و از خود كم‌مايگى و فرومايگى نشان ندادند . هدف ديگر اين نوشته اين است كه با نشان دادن گوشه‌هايى از كوشش گذشتگان ، آيندگان را به اصالتها و نيز رسالتهايشان آگاه گرداند . ما بايد در گام اول دارايىهاى تمدنى خويش را بشناسيم و آنگاه با ديگران به داد و ستد بپردازيم . تنها به عنوان خريدار به بازار نرويم و خودمان نيز مانند نياكانمان چيزى را توليد و به ديگران عرضه كنيم ، كه اگر جز اين باشد در بازار جهانى تمدن ، چيزى جز زيان عايدمان نخواهد گشت .