2 . اگر فارابى به شمارش علوم مىپردازد ، نشان آن است كه مسلمانان با آن علوم آشنايى كامل دارند و مىتوانند كه اندوخته‌ها و سرمايه‌هاى علمى خويش را با كمال اعتماد به نفس به جهانيان عرضه كنند و انديشه‌هاى ديگران را به چالش بكشانند . 2 . شاخص‌ترين علوم رايج در ميان مسلمانان عمده علومى كه به وسيلهء فارابى شمارش گشته به ويژه كيهان‌شناسى ، هيئت و نجوم ، جغرافيا ، پزشكى و داروسازى و كيمياگرى ، در ميان مسلمانان رواج كامل داشته است . ما در اين فصل به حكم محدوديت تنها سه موضوع جغرافى ، پزشكى و فيزيك را مورد بحث قرار مىدهيم . انتظار مىرود كه دانشجويان علاقه‌مند ، كاستيهاى اين مبحث را با انجام پژوهشهاى ارائه شده در پايان فصل جبران كنند . 1 - 1 . جغرافيا تصوير شماره 26 جغرافيا از جمله علومى است كه مسلمانان با تأليفهاى گوناگون خويش به ويژه در زبان عربى در تكامل آن كوشيده‌اند . در اين ميان ، دو عامل باز بودن مرزهاى جهان اسلامى - با همهء گستردگىاش - بر روى دانشمندان و ديگرى مراسم حج ، در رواج و رونق اين دانش مؤثر بوده است .