مبنى بر اينكه اثرى علمى از زبان چينى به زبان عربى ترجمه شده باشد به دست نداريم . « 1 » علوم تمدنهاى باستانى بابل و مصر نيز به واسله علوم يونانى و يونانىمآبى به جهان اسلام انتقال يافت . البته اين نكته را هم نبايد از ياد برد كه تبادل علمى در ميان خود تمدنهاى باستانى نيز حقيقتى است انكارناپذير . 1 . علوم هندى تمدن اسلامى از علوم هندى تأثيرى چشمگير پذيرفته و گواه آن ترجمه‌هاى فراوانى است كه از نوشته‌هاى هندى به زبان فارسى و عربى موجود است . محمد بن موسى خوارزمى نخستين رياضيدان اسلامى - كه تاريخ اين علم در ميان مسلمانان با او آغاز مىشود ، به هند سفر كرد و دستاورد سفر وى ، انتقال اعداد هندى به جهان اسلامى بود . « از طريق تأليف رياضى وى ، اين ارقام به باختر زمين راه يافت و به نام ارقام « عربى » شناخته شد . » « 2 » ديگر از نشانه‌هاى تأثير علوم هندى بر علوم اسلامى ، آثار ابوريحان است . وى در خدمت سلطان محمود غزنوى به هند سفر كرد و دستاورد آن را در اثرى به نام « تحقيق ما للهند » به رشتهء تحرير درآورد . اين كتاب بهترين گزارش دربارهء هندوستان و مذهب هندوان و علوم و رسوم هندوستان در قرون وسطى است . « 3 »

--> ( 1 ) . ر . ك . علوم اسلامى و نقش آن در تحولات علمى جهان ، ص 54 - 55 . آن طور كه از نوشته‌هاى آلدوميه‌لى برمىآيد ، به طور كلى علوم چينى تاريخى واقعى ندارند . اومىنويسد : « . . . هرچند تحليلگران بىشمار سلسله‌هاى گوناگون در آثار خود جاى وسيعى را به تاريخ دانشمندان و تئوريها و اكتشافات آنها تخصيص داده‌اند و توجه بسيارى را به ذكر تواريخ لازم و حتى غير لازم معمول داشته‌اند ، با اين وجود ما تاريخى واقعى به نام تاريخ علوم چينى ، دست كم به معنايى كه ما اروپائيان از اين واژه درك مىكنيم ، در اختيار نداريم . تنها تلاشهاى جسته و گريخته‌اى ديده مىشود كه جنبهء نظريه‌اى كلى دارد . » ( ص 55 ) . نيز در اين باره ر . ك . علم و تمدن در اسلام ، ص 28 ( 2 ) . ر . ك . علوم اسلامى و نقش آن در تحول علمى جهان ، ص 56 ؛ علم و تمدن در اسلام ، ص 41 . گفتار خانم دكتر زيگريد هونكه نيز در اين باره شنيدنى است : « نه تنها ما ( آلمانها ) ، بلكه تمام ملل متمدن امروز از همان اعدادى استفاده مىكنند كه زمانى مسلمانان به ما ياد دادند . بدون اين اعداد ، وجود بليت ، اتيكت قيمت ، دفتر تلفن و اخبار بورس غير قابل تصور مىبود . بدون آنها ساختمان عظيم علوم رياضى ، فيزيك ، ستاره‌شناسى و بقيه علوم غير ممكن بوده و هواپيماى ما فوق صوت ، موشكها ، ماهواره‌ها و فيزيك اتمى نمىتوانست پا به عرصهء وجود بگذارد . ( فرهنگ اسلام در اروپا ، زيگريد هونكه ، ص 102 ) ( 3 ) . علم و تمدن در اسلام ، ص 46 . نيز ر . ك . تاريخ علم ، دامپىير ، ترجمهء عبدالحسين آذرنگ ، ص 99