آرام انعكاس يابد . « 1 » در اين عصر در جاى جاى قلمرو اسلامى ، دانشمندان برجسته‌اى ظهور كرده و آثار علمى فراوانى پديد آوردند . به طورى كه تهيهء فهرست نامها و آثارشان بخش مهمى از تاريخ علوم اسلامى را به خود اختصاص داده است . در اين ميان پيدايش نهضت ترجمه به رونق دانش در ميان مسلمانان كمك فراوان كرده است . 2 - 1 . نهضت ترجمه مأمون عباسى با تشكيل يك آكادمى علمى به نام بيت‌الحكمه - خانهء حكمت - به سال 200 ه / 815 م در بغداد ، امكانى فراهم ساخت كه دانشمندان رشته‌هاى گوناگون ، علوم يونانى را به زبان عربى ترجمه كنند . دانشمندان حاضر در اين آكادمى در طول سده‌هاى سوم / نهم و چهارم / دهم كتابهاى بسيارى را از يونانى و سريانى و نيز از پهلوى و سانسكريت به عربى برگرداندند ، به طورى كه : 1 . امروز هم شمارهء ترجمه‌هاى آثار ارسطويى - يعنى آثار ارسطو و شارحان وى - كه در زبان عربى موجود است ، از شمار ترجمه‌هاى به هر زبان ديگر بيشتر است . 2 . قطعاتى از نوشته‌هاى ارسطو و فيلسوفان اسكندرانى و نوفيثاغورسيان و نوافلاطونيان و مجموعهء هرمسى و آثار دانشمندانى همچون جالينوس ، تنها به صورت ترجمه‌هايى عربى از آنها در دست است كه در فرهنگستان مأمون صورت گرفته و فعاليتهاى همين سازمان علمى مشوّق مترجمان در فراهم آوردن اين ترجمه‌ها بوده است . « 2 » 2 . كانونهاى انتقال دانش جهانى به تمدن اسلامى علوم يونانى پيش از آن از طريق كانونهايى ، كه اينك در قلمرو تمدن اسلامى قرار داشت ، در ميان ملل شرقى رواج يافته بود . مهم‌ترين اين كانونها و مجامع علمى ادِسا ( رها ) ، جندىشاپور و صابئان حرّان بودند . 1 - 2 . ادِسا ( رها )

--> ( 1 ) . ر . ك . مختصر تاريخ العرب ، سيد اميرعلى ، تعريف عفيف البعلبكى ، ص 246 - 47 ؛ روح علمى اسلام ، ص 44 - 47 ( 2 ) . علم و تمدن در اسلام ، ص 62 - 63