فعاليت : دربارهء تاريخ و چگونگى تعيين مرزهاى كشورهاى خاور ميانه گفت‌وگو كنيد . نكتهء بسيار حائز اهميت در جغرافياى جهان اسلام مربوط به قلمرو ساحلى آن است . كشورهاى اسلامى قلمرو ساحلى اندكى دارند . ده كشور در خشكى محصور هستند ( نيجر ، مالى ، چاد ، افغانستان ، آذربايجان ، قزاقستان ، قرقيزستان ، تاجيكستان ، تركمنستان ، ازبكستان ) . آذربايجان ، قزاقستان و تركمنستان به درياى خزر دسترسى دارند ؛ و دو كشور ( اردن و عراق ) دسترسى بسيار محدودى به دريا دارند . پانزده كشور ديگر اسلامى ( چون ايران ) با درياهاى نيمه بسته خطوط ساحلى دارند ؛ جايى كه همسايگان متعدد و كشورهاى متقابل از يك ناحيهء محدود از بستر دريا اشتراك دارند ( درياى مديترانه ، درياى سياه ، درياى سرخ و خليج فارس ) . برخى كشورها خطوط ساحلى كوتاه و ساحل محدودى دارند ( سنگال ، گامبيا ، گينه ، سيرالئون ) . كشورهاى مالى ، پاكستان و بنگلادش خطوط ساحلى طولانى دارند ، اما نسبت به مساحت خشكىشان ، سواحل اين كشورها از اولويت كم‌ترى برخوردارند . در نتيجهء اين واقعيتهاى جغرافيايى ، مقدار بستر درياى قابل دسترس ، كه جزو قلمرو كشور ساحلى محسوب مىشود ، براى سرزمين اصلى كشورهاى اسلامى ( به جز كشورهاى جزيره‌اى ) كم‌تر از هفت درصد نواحى ساحلى دنياست . با افزون چهار كشور اسلامى ( بحرين ، اندونزى ، مالديو و كومور ) هشت درصد ديگر به اين رقم افزوده مىشود ، اما بيش از شش درصد فقط به اندونزى تعلق دارد . « 1 » اما به رغم حاكميت محدود بستر درياها نسبت به تعداد زياد كشورهاى اسلامى نبايد نتيجه گرفت كه تسلط ساحلى كشورهاى اسلامى بدون اهميت است . برعكس ، شمارى از مهم‌ترين درياهاى جهان كه مسير كشتىرانى بين قاره‌اى دارند و دربردارندهء منابع هيدروكربور هستند در حوزهء كشورهاى اسلامى است . هفت آبراههء برتر جهان ، كه براى كشتيرانى بين‌المللى استفاده مىشوند ، در قلمرو يك يا دو كشور اسلامى است . « 2 »

--> ( 1 ) . همانجا ، ص 76 - 77 ( 2 ) . همانجا ، ص 77