1 . دين تمدن‌ساز در تقسيم‌بنديهايى كه از اديان جهانى مىشود ، اسلام در زمرهء اديان تمدن‌ساز قرار مىگيرد . گرچه ارائه تعريفى دقيق و جامع از تمدن دشوار مىباشد ، ولى قدر مسلم اين است كه هر تمدنى بر پايهء دو نظام ، يكى ارزشى و ديگرى اجرايى استوار است . نظام ارزشى اعم از ارزشهاى فردى و اجتماعى در بردارندهء همهء جنبه‌هاى تربيتى ، سياسى ، اقتصادى و فرهنگى جامعه است . مطالعهء تعاليم اسلامى به خوبى نشان مىدهد كه اين دين به هر روى اين نظامها التفات داشته است . زيرا از سويى همهء ارزشهاى فردى و اجتماعى را تعريف كرده و از سوى ديگر پايبندى به آنها را از پيروانش خواستار گرديده كه در چارچوب آنها استعدادهاى انسانى شكوفايى گردد ؛ خير فراگير و شر منكوب مىشود ؛ عدالت گسترده مىشود و بىعدالتى و ستمگرى از جامعه رخت برمىبندد . « 1 » اسلام بيش از هر دين ديگرى براى زندگى فردى و اجتماعى انسانها الگو ارائه مىكند و بر تك تك رفتارهاى انسانى نظر دارد ، تا مجموعهء انسانها به گونه‌اى رفتار كنند كه در جامعه حق و عدالت بر پا گردد . اسلام همان‌گونه كه به ابعاد معنوى زندگى انسان توجه دارد از بعد مادى آن نيز غافل نمانده است . همهء لوازم يك تمدن انسانى و سازنده در تعاليم اسلامى گنجانده شده است . بستر ايجاد يك تمدن در متن اسلام فراهم است - چنان كه در يك برههء تاريخى بخش گسترده‌اى از جهان آن را تجربه نيز كرده است - اما بسته به اينكه ملل و اقوام تا چه اندازه با اسلام آشنا باشند و قوانين و مقرراتش را به كار بندند ، به همان ميزان در قلمرو تمدن اسلامى قرار مىگيرند . ارزش تعاليم اسلامى آنگاه روشن مىشود كه بدانيم ارزشهاى برگرفته از دين پذيرفتنىتر و ماندگارترند و بر رفتار آدميان تأثيرى ژرف‌تر مىگذارند . نيز در همين جا بايد يادآور شد كه تمدن طراحى شده بر پايهء اسلام افسار گسيخته نيست و حق حركت به سوى دلخواه خودش را ندارد . اسلام خواهان اجراى فرامين الهى و خير و سعادت انسان است و هر آن چيزى كه بخواهد قوانين الهى را زير پا بگذارد يا آن را نديده بگيرد و با هر بهانه‌اى بخواهد كه راه خير و سعادت را بر انسان ببندد ، اسلام با آن به مقابله برمىخيزد . بر پايه همين اصل است كه بسيارى از جنبه‌هاى تمدن غربى از نظر اسلام پذيرفتنى نيست . چرا كه در بسيارى از موارد اين تمدن دستورات الهى را زير پا مىنهد ، منهيات الهى را مباح مىشمرد و راه خير و سعادت را بر انسانها مىبندد .

--> ( 1 ) . الانسان المعاصر و الحضارة الانسانيه ، عبدالعزيز فهمى هيكل ، ص 24 - 27