فصل يكم : تمدن اسلامى در شبه جزيرهء عربستان آنچه كه امروزه در جهان به عنوان تمدن اسلامى شناخته مىشود ، ريشه در رسالتى آسمانى دارد كه در شبه جزيرهء عربستان ظهور يافت و به دوردست‌ترين جاهاى زمين راه گشود . اما چنين نبود كه اين تمدن در مهد خود ساخته و پرداخته شود و آنگاه الگوى ديگر ملتها قرار گيرد . بلكه آنچه در عربستان پديدار گشت ، طرحى بود نو كه به مثابهء روحى تازه در كالبد تمدنهاى موجود جهان دميده شد ، آنها را دستخوش دگرگونى ساخت و در راستاى هدفهاى و الا و آسمانى خود جهت بخشيد . تمدن اسلامى در ديگر سرزمينهاى اسلامى تكامل يافت ، اما پيوسته از خاستگاه اوليه‌اش الهام مىگرفت . دو شهر مكه و مدينه كانونهاى الهام مسلمانان بوده‌اند و هر آنچه در آثار علمى و هنرى آنان به چشم مىخورد ، در حقيقت جلوهء معنويتى بود كه از آنجا دريافت مىكردند . نزد مسلمانان هم خود شهرهاى مكه و مدينه دوست‌داشتنىاند ، هم راههاى منتهى به آنجا ، با همه دشواريهايى كه با خود داشته است ! تاريخ اسلام از احوال بزرگانى كه عاشقانه و عارفانه اين راه را پيموده‌اند ، خاطره‌هاى فراوانى به ياد دارد . فصل حاضر پيرامون تمدن اسلامى در شبه جزيرهء عربستان بحث مىكند و اين مهم را با عناوين زير به انجام مىرساند : موقعيت جغرافيايى عربستان پيشينهء تمدنى آغاز شكل‌گيرى تمدن اسلامى تشكيل نخستين دولت در اسلام جايگاه مكه و مدينه ، الهام‌بخش تمدن اسلامى