دانش‌ها ، ادبيات ، هنرها و قوانين اجتماعى - كه بخشى از نيازمندىهاى جامعه مدنى است - مؤثر مىباشد . انتقال از غارنشينى و بيابانگردى به يكجانشينى ، روستاگزينى و شهرنشينى ، نخستين گام بشر براى دستيابى به مفاهيم اصلى فرهنگى است ؛ چراكه فرهنگ برآيند حيات جمعى بشر است . « 1 » دومين گام زبان خواهد بود كه يكى از مهم‌ترين تجليات حيات اجتماعى است ؛ زيرا تنها ابزارى است كه مىتوان به‌وسيله آن انديشه‌ها را از نسلى به نسل ديگر منتقل كرد و موجبات انتقال فرايند فرهنگى را فراهم نمود . سومين گام اساسى بشر ، ابداع خط است كه در سايه آن بشر مىتواند همه آراء ، انديشه‌ها ، تجربيات ، اعتقادات و ادراكات خود را ثبت نموده ، براى آيندگان بر جاى نهد . گام چهارم در جهت شكل‌گيرى فرهنگ و اعتلاى تمدن ، ابداع كاغذ است ؛ چه ايجاد و تكامل اين صنعت به پويايى و غناى بيش از پيش جامعه مىانجامد . كاغذ به عنوان بهترين عنصر تمدنى ، با ثبت دانش بشرى در پايايى آن نقش مهمى ايفا مىنمايد . گام نهايى در تثبيت عوامل و عناصر فرهنگى ، حفظ ارتباط و پيوند اجتماعى است ؛ چنان كه با اين گام بسيارى از عناصر فرهنگى افزون بر تثبيت مىتوانند از نسلى به نسل ديگر به سهولت انتقال يابند و هويت خود را بازيابند . ويژگىها و شاخصه‌هاى فرهنگ از آنجا كه فرهنگ همه تجليات تمدنى بشرى را در بر مىگيرد ، داراى ويژگىهايى است كه آن را از ساير فرهنگ‌ها متمايز مىكند . بنابراين هر آنچه از درون فرهنگ و متن جامعه سرچشمه مىگيرد ، در برون آن متجلى مىشود و مبنايى براى تبيين پيشرفت انديشه ، ذوق ، استعداد ، عواطف و آداب و سنن يك ملت مىگردد ؛ با اين توصيف مىتوان ويژگىهاى عمومى يك فرهنگ را اين‌گونه تقسيم‌بندى نمود : 1 . فرهنگ هويت‌بخش انسان و مكانت‌بخش جامعهء متعلق به آن است . 2 . فرهنگ وجه امتياز براى تمايز ميان تمدن‌ها است . 3 . فرهنگ ميراث گذشتگان است و قابل سرايت و انتقال از جايى به جايى و يا از نسلى به نسلى ديگر است . 4 . فرهنگ همواره خلاق و پوياست و همين رمز ماندگارى آن است .

--> ( 1 ) . بنگريد به : رابرت اچ لاور ، ديدگاه‌هايى در بارهء دگرگونى اجتماعى ، ترجمه كاووس سيد امامى ، ص 198 و 199 .