كه بشر براى تداوم حيات همواره بدان نيازمند است . در نتيجهء امنيت و رونق اقتصادى ، زمينهء كنجكاوى ، ابداع و اختراع فراهم خواهد آمد و باب‌هاى علم و معرفت به روى بشر گشوده خواهد شد و از سويى همه وسايل و ابزار توسعه تمدنى و فرهنگى پديد خواهد آمد . « 1 » بيشتر تمدن‌هاى باستانى چون عيلام و ماد در جنوب غربى و غرب فلات ايران ، تمدن كِرْت در درياى مديترانه ، تمدن سومر ، اكد و بابل در بين‌النهرين و نيز آتن و اسپارت در يونان ، مراحل رشد خود را اين‌گونه طى كرده‌اند . اما آن دسته از تمدن‌هايى كه مسير تكاملى خود را به‌درستى پشت سر ننهاده و مهم‌ترين عوامل سازنده و تداوم تمدن چون دين و اخلاق را ناديده انگاشته‌اند ، تعادل ميان مظاهر مادى و معنوى تمدن را برهم زده و سرانجام به افول گراييده‌اند . اقوامى چون عاد ، ثمود ، مدين و سبأ نيز از اين دسته‌اند ؛ چنان كه قرآن كريم براى عبرت‌آموزى از آنها ياد مىكند و سرگذشتشان را به عنوان نمونه براى تبيين قوانين تاريخى و تمدنى متذكر مىشود . اشكال تمدنى تمدن اساساً پديده‌اى تاريخى است كه در مرحله‌اى از تاريخ حيات بشرى ظهور كرده و در گذر زمان تحول يافته است . « 2 » آن چنان كه از اسامى تمدن‌ها پيداست ، هر تمدنى عمدتاً با نام جغرافيايى محل تولد و رشد و نمو خود ، خوانده مىشود كه محدوده‌اى مشخص بوده و البته برداشتى متقابل از نام اقوام ساكن هر سرزمين نيز هست . « 3 » تمدن‌هايى چون كِرْت در جزاير درياى اژه ( 3000 ق . م ) تمدن مصرى در دره رود نيل ( 4000 ق . م ) تمدن هند در دره رود گنگ و سند ( 1500 ق . م ) تمدن چين در دره رود زرد ( 1500 ق . م ) تمدن بابل در كنار دو رود دجله و فرات ( 1500 ق . م ) تمدن سريانى در سواحل مديترانه ( 1100 ق . م ) تمدن يونانى در سواحل مديترانه و تمدن آريايى در فلات ايران ( 1300 ق . م ) « 4 » جملگى نام خود را از محل خيزش و يا اقوام خود برگرفته‌اند .

--> ( 1 ) . بنگريد به : ويل دورانت ، تاريخ تمدن ، ترجمه احمد آرام و ديگران ، ج 1 ، ص 3 . ( 2 ) . جهانگير معينى علمدارى ، موانع نشانه‌شناختى ، گفتگوى تمدنها ، ص 69 . ( 3 ) . كاظم علمدارى ، بحران جهانى و نقدى بر نظريه برخورد تمدنها و نظريه گفت‌وگوى تمدنها ، ص 51 . ( 4 ) . آرنولد توين بى ، مطالعه تاريخ ، ص 3 ؛ نيز بنگريد به : ا ، ح ، آريان‌پور ، در آستانه رستاخيز ، رساله‌اى درباب ديناميسم تاريخ .