مديترانه چون كرت ، قبرس و سيسيل كه سال‌ها تحت سلطه مسلمانان بود ، به تصرف روميان افتاد و بدين رو سيادت مطلق مسلمانان بر مديترانه خاتمه يافت . « 1 » شهرهاى مرزى در سرحدّات شام چون حلب ، مصيصه ، طرسوس ، حمص ، انطاكيه و بندر لاذقيه يكى پس از ديگرى به‌دست روميان اشغال شد و لشكريان آنها تا شمال بين‌النهرين و نصيبين پيش تاختند و بسيارى از مسلمانان را كشته و يا اسير كردند . قتل و غارت و جنگ‌هاى پى در پى شرايط دشوارى را در اين مناطق ايجاد نمود ؛ چنان كه گفته‌اند قتل و غارت مهاجمان به شيوع بيمارى و با و حصبه و گرانى شديد اجناس و مواد خوراكى منجر شد ، تا جايىكه مردم براى رفع گرسنگى لاشهء مردار مىخوردند . « 2 » دو . صليبيان جنگ‌هاى بىامان صليبى كه نزديك به دو قرن ( قرن پنجم تا قرن هفتم هجرى ) به‌طول انجاميد ، آثار اسفبارى را بر هر دو جامعه مسلمان و مسيحى بر جاى نهاد . اينكه به راستى علل وقوع اين رخداد مهم تاريخى چه بود ، يا اينكه چه انگيزه‌اى تمام اين دو قرن مسيحيان و شواليه‌هاى اروپايى را به صف‌آرايى بر ضد مسلمانان واداشت ، پرسش‌هايى است كه نيازمند بررسى دقيق تاريخ جنگ‌هاى صليبى و وضعيت سرزمين‌هاى اسلامى درگير جنگ است . « 3 » حال به اختصار علل جنگ‌هاى صليبى و نتايج آن را بررسى خواهيم كرد . علل بروز جنگ‌هاى صليبى 1 . انگيزهء دينى و مذهبى يكى از دلايل اصلى جنگ‌هاى صليبى برانگيختن شور مذهبى در اروپا به منظور اعطاى قدرت مجدد سياسى و مذهبى كليسا و تعميق مفاهيم سطحى مسيحيت بود . « 4 » رهبران و متوليان كليساى مسيحى با برانگيختن احساسات مذهبى صليبيان نقش مؤثرى در احياى تفكر مذهبى غرب ، بازگشت مجدد هيبت از دست رفتهء كليسا و پا گرفتن شعله‌هاى جنگ ايفا نمودند ؛ « 5 » چنان كه

--> ( 1 ) . همان ، ص 645 و 646 . ( 2 ) . يحيى بن سعيد ، تاريخ الأنطاكى المعروف بصلة تاريخ اوتيخا ، ص 94 و 95 . ( 3 ) . براى آگاهى بيشتر در باره جنگ‌هاى صليبى بنگريد به : سهيل زكار ، تاريخ الحروب الصّليبيّة . ( 4 ) . بنگريد به : فايد حماد محمد عاشور ، جهاد مسلمانان در جنگ‌هاى صليبى ، ترجمه عباس عرب ، ص 102 - 100 . ( 5 ) . براى آگاهى بيشتر در باره بروز روحيه نظامى در كليسا بنگريد به : حسن ابراهيم حسن ، تاريخ الاسلام‌السياسى و الدينى و الاجتماعى ، ج 4 ، ص 243 و 244 .