فاطمه جان احمدى

227

تاريخ فرهنگ وتمدن اسلامى ( فارسي )

علمى خود را در كتابى جامع با نام الأدوية المفردة گرد آورد . اين كتاب بعدها پايه و اساس كار داروسازان متأخر قرار گرفت و تحولى عظيم در امر داروسازى به‌ويژه در اروپا ايجاد نمود . ابن‌بيطار سرشناس‌ترين داروساز و گياه‌شناس مسلمانى است كه نه‌تنها در اندلس ، كه در جهان اسلام نيز پرآوازه است ؛ تا جايى كه برخى محققان او را به‌حق جانشين ديوس كوريدس ، نخستين گياه‌شناس سيسيلى ( 50 ق . م ) دانسته‌اند . « 1 » مسافرت‌هاى طولانى ابن‌بيطار به شمال افريقا ، مصر ، سرتاسر اندلس ، شام و آسياى صغير و خدمت در منصب‌هاى ادارى چون رئيس داروسازان دربار ايوبيان مصر ، بر غناى تأليفات او افزود . وى در دو كتاب معروف خود ، المغنى فى الأدوية المفيدة ( / بىنيازكننده در داروهاى مفيد ) و الجامع فى الأدوية المفردة ، بيشتر آراى يونانيان و دانشمندان مسلمان را در مورد گياهان دارويى گرد آورد و نتايج آزمايش‌هاى خود را نيز ذكر كرد . بسيارى از گياهانى كه او معرفى مىكند ، در نوع خود منحصر به فرد بوده و براى نخستين بار نام آنها در آثار وى آمده است . يكى ديگر از امتيازاتى كه تأليفات او دارد ، ثبت اسامى بسيارى از گياه‌شناسان و طبيبان داروساز يونانى و مسلمان است . اين كتاب بارها به زبان‌هاى مختلف اروپايى چون آلمانى ، فرانسوى ، ايتاليايى و انگليسى ترجمه شد . پايان سخن اينكه ، مطالعات مسلمانان در علم گياه‌شناسى و علم نباتات و آثارى كه در اين باب نوشته شد ، نه‌تنها براى علم طب مفيد بود ، بلكه در دانش كشاورزى و حتى صنعت بسيار مؤثر افتاد . « 2 » 7 . هنر در ميان علوم متعددى كه اروپائيان تمامى يا بخش‌هايى از آن را از مسلمانان به عاريت گرفتند ، هنر و مبانى هنرى جايگاهى ويژه و قابل تأمل دارد . دستاوردهاى هنر اسلامى كه با الهام از بينش توحيدى و الهيات و عرفان اسلامى به ابداع سمبل‌ها و مفاهيم جديدى نائل آمده بود از طرق مختلف به اروپا راه يافت . هرچند طريق انتقال هنر با راه‌هاى نفوذ موضوعات علمى تمدن اسلامى به اروپا متفاوت بود ؛

--> ( 1 ) . همان ، ص 338 . ( 2 ) . عبدالحسين زرّين‌كوب ، كارنامه اسلام ، ص 62 .