نمودند . اين ارقام بعدها از طريق اندلس به اروپا منتقل شد و مبناى نگارش ارقام فعلى اروپا گرديد ، « 1 » هرچند انتشار ارقام عربى در اروپاى مسيحى كندتر از نفوذ و انتشار ساير علوم بود ؛ « 2 » زيرا مقاومت مسيحيان سنتى اروپا در پذيرش و كاربرد ارقام و اعداد رياضى عربى ( هندى ) منجر به كاربرد طولانىمدت اعداد رومىِ بدون صفر شد . براى نخستين‌بار در قرن دهم ميلادى اروپاييان به ترجمه نوشته‌ها و آثار رياضىدانان مسلمان پرداختند و كتاب اصول اقليدس و شروح آن نيز سه قرن بعد از ترجمه به زبان عربى ، به لاتين ترجمه شد . « 3 » بر اين اساس مسلمانان براى نخستين‌بار جبر و مقابله را وارد نظام علمى كردند و ضمن كاربرد جبر در هندسه و بالعكس ، در بسط دانش هندسه در جهان اسلام و غرب نيز كوشيدند . از قرن دوازدهم به بعد ارقام عربى براى نخستين‌بار در ايتاليا كاربرد يافت و به تدريج علاوه بر رواج اين اعداد ، باعث تحولات علمى در اروپا نيز شد . 3 . نجوم توجه قرآن به عالم سماوى و دانش ستاره‌شناسى « 4 » و از سويى ارتباط تنگاتنگ ماه‌هاى هجرى با اجراى مناسك شرعى چون ماه رمضان و يا ايام حج و ماه‌هاى حرام ، « 5 » دانشمندان اسلامى را واداشت تا به توسعه اين دانش بپردازند . بنا بر همين ضرورت و ده‌ها دليل ديگر ، مسلمانان اهتمام ويژه‌اى به توسعه و تعميق آن ورزيدند ، دانش نجوم مبتنى بر علم رياضى بود . در واقع راه‌اندازى رصدخانه‌هاى مختلف در مراكز بزرگ جهان اسلام چون بغداد ، سمرقند ، قاهره و قرطبه به منظور تقويت اين دانش بود . افزون بر اين ، توجه خلفاى عباسى به علم نجوم موجب شد ، مدارس و مراكز تعليم علم نجوم راه‌اندازى شوند و در دوره‌هاى بعد ضمن ترجمه آثار هندى ، ايرانى و يونانى به تأليف آثار جديد مبادرت ورزند . دانشمندان مسلمان از همان ابتدا به تصحيح آثار پيشينيان پرداختند . از ميان

--> ( 1 ) . حروف يا ارقام الغبار در ابتدا با به كار بردن نوعى چرتگه ريگى طراحى و استفاده شد . نخستين كسىكه ارقام الغبار را با متن عربى آن توصيف نمود ، جيربرت است كه بعدها در مقام پاپ خدماتى را به جهان مسيحى عرضه داشت . ( 2 ) . نورالدين آل‌على ، اسلام در غرب ( تاريخ اسلام در اروپاى غرب ) ، ص 334 . ( 3 ) . حربى عباس عطيتو محمود و حسان حلّاق ، العلوم عند العرب ، ص 328 و 329 . ( 4 ) . البقره ( 2 ) : 189 ؛ يونس ( 10 ) : 5 و 6 ؛ الحجر ( 15 ) : 16 ؛ الإسراء ( 17 ) : 12 ؛ الأنبياء ( 21 ) : 33 ؛ يس ( 36 ) : 40 - 37 و البروج ( 85 ) : 1 . ( 5 ) . التوبه ( 9 ) : 36 .