اين تمدن در فرصت زمانى مورد نظر به دورهء دوم عباسى ( سال 148 - 218 ق ) مىرسد و انحطاط تدريجى آن از اين عصر آغاز و به سال 656 ق ( سال حملهء ويرانگر مغولان و اضمحلال وحدت سياسى جهان اسلام ) ختم مىگردد . هرچند با رشد استقلال نسبى سرزمين‌هاى تحت سلطه حكومت اسلامى به‌ويژه در مغرب زمين و بعدها مشرق اسلامى تمدن‌هاى منطقه‌اى و محلى شكل خود را باز يافتند و رفته رفته در تاريخ جهان اسلام جايگاه ويژه‌اى به خود اختصاص دادند . بر اين اساس متناسب با حجم پيشنهادى و موضوعات متنوع اين كتاب ، فصول آن براساس سرفصل‌هاى مصوب چينش شد . اكنون كه كار نهايى اين كتاب به انجام رسيده وظيفه دارم از همه كسانى كه به نوعى در پرورش فكرىام مؤثر بوده‌اند ، تشكر نمايم - به‌ويژه از استاد ارجمندم دكتر صادق آيينه‌وند و دكتر علىمحمد ولوى . دوام وجودشان را از خداوند خواهانم . از لطف بىكران برادر ارجمندم جناب آقاى محمد نصيرى به دليل تشويق و حسن ظن و پىگيرىهاى مدامش سپاسگزارم و توفيق روزافزونش را مسئلت دارم . زيرا اگر دلسوزى و اصرار مكررش نبود اين اثر به ثمر نمىرسيد . از لطف بىدريغ ، دلسوزى و وظيفه‌شناسى برادر ارجمندم سيد سعيد روحانى به دليل بازخوانى نهايى و نكته‌بينىهايش از صميم دل سپاسگزارم . سوالهاى مكرر ، بازيابى اغلاط پيدا و پنهان در متن و تشويق ايشان به‌منظور تكميل مباحث ناقص و ترغيب وى در تقويت مباحث ، موضوعى است كه هرگز از چشم پر سپاس من دور نبوده است . خداوند به اين وجود پر بركت طول عمر دهد . نهايت سپاس و قدردانى نثار برادر ارجمندم جناب آقاى دكتر كلانترى رياست محترم و همكاران محترمشان در مركز برنامه‌ريزى و تدوين متون درسى كه پىگيرى مدامشان مزيد امتنان است . نيز از خانم زهرا برومند كه در گام‌هاى نخستين اين اثر همراهم بودند و مرا يارى رساندند سپاسگزارم . و ما توفيقى إلّابالله عليه توكلت و إليه أنيب فاطمه جان احمدى پائيز 1386