مقدمه حمد و سپاس بىغايت و شكر و ثناى بىنهايت خدايى را سزاست كه حىّ ازلى و قيوم لايزلى است . وجودى كه حيات هر موجود در گرو رشحه‌اى از رشحات بىكران وجود اوست . آن كه بقاى ابدى و حيات سرمدى است و هيچ گرد فنايى بر دامن پرنعمت و رحمتش ننشيند ، زيرا « كل من عليها فان و يبقى وجه ربك ذوالجلال و الاكرام » . صلات و صلوات پى در پى نثار رسولش محمد مصطفى صلى الله عليه و آله ، ريحان باغ بلاغ ، آخرين انبيا ، خلوت‌نشين كعبه درگاه إله ، محرم اسرار كبريا ، مبشر اتقيا و كسى كه شأن بىبديلش « لولاك » ، جايگاه رفيعش ايوان افلاك ، صفت قرب و معراجش « سبحان الذى أسرى » است . درود و هزاران سپاس بىشمار بر ساحت پرنعمت اهل‌بيت عصمت عليهم السلام شاهكاران خلقت و دستگيران از پاى افتادگان و شفيع محشر . آنان كه بشر گم كرده راه در دشت عفن جاه و مقام ، بىدامن توسلشان راه به‌جايى نخواهد برد . بارى ، نياز روزافزون پژوهندگان و ميراث‌بَران تمدن اسلامى به فهم موضوعات تاريخى مرتبط با حوزه تاريخ تمدن و نيز تقاضاى مركز برنامه‌ريزى و تدوين متون درسى از اين حقير ، نگارنده را بر آن داشت تا با ارائه يافته‌هاى تاريخى به خوانندگان و انتقال بخشى از ميراث گذشتگان به ايشان ، در اين مهم به انجام وظيفه بپردازد . زيرا خطيرترين مسئوليت ما حفظ تاريخ گرانبهاى فرهنگ و تمدنى است كه ميراث ارجمند و ارزشمندش از آن ملتى است كه رسول اعظم صلى الله عليه و آله از توانايى آنها در اكتساب علم در ثريا خبر داد . بيان و ترسيم شگفتىهاى تمدن اسلامى در پنج تا شش قرن ، براى دو واحد درسى ما را از پردازش كامل رويدادها و حاشيه‌پردازى باز داشته است و تنها تصوير بخش تاريخ پر فراز و فرود فرهنگ و تمدنى است كه يكسر در حكومت نوپاى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در مدينة النبى دارد و