امتحان به آنها اجازه طبابت داده مىشد . « 1 » مسلمانان در ايجاد بيمارستان‌هاى مجهز و تهيه لوازم آن ، پيشاهنگ ديگر ممالك بودند . بيمارستانى كه نورالدين به سال 556 هجرى ايجاد كرده بود ، سه قرن تمام بيماران را به‌رايگان مداوا مىكرد و داروى رايگان نيز مىداد . گفتنى است اين بيمارستان 267 سال پياپى در خدمت بيماران بود . ابن‌جبير كه به سال 580 هجرى به بغداد رفته بود ، از ديدن بيمارستان بزرگ شهر كه به بيماران غذا و داروى رايگان مىداد ، به‌شگفت آمده بود . در قاهره نيز سلطان قلاوون به سال 684 هجرى بيمارستان منصورى را ساخت كه بزرگ‌ترين بيمارستان قرون وسطى بود . در توصيف بناى اين بيمارستان گفته شده كه در ميان آن محوطه‌اى بود با ايوان‌هاى بزرگ كه حوض‌ها و جوىها و فواره‌ها ، هواى آن را خنك مىكرد . براى بيمارىهاى مختلف و بيمارانِ در حال نقاهت ، بخش‌هاى جداگانه داشت و داراى تجزيه‌خانه‌ها ، داروخانه ، بخش سرپايى ، مطبخ‌ها ، حمام‌ها ، كتابخانه ، مسجد و سالن مطالعه نيز بود . مناظر دل‌انگيز براى بيماران روحى نيز به اين بيمارستان پيوسته بود . در آنجا زن و مرد ، غنى و فقير و آزاد و برده بىهيچ هزينه‌اى درمان مىشدند و حتى به بيمارانِ بهبوديافته هنگام خروج از بيمارستان مبلغى مىدادند تا براى تحصيل معاش خود محتاج كار نباشند . بيمارانى كه به بىخوابى مبتلا مىشدند ، به قصه‌گويان حرفه‌اى گوش مىدادند و احياناً كتاب‌هاى تاريخى براى مطالعه در اختيار آنها گذارده مىشد . « 2 » بىگمان اين همه ، جلوه‌هايى از فرهنگ غنى اسلامى بود كه در امر طبابت تجلى مىيافت . 6 . كيميا ( شيمى ) از آنجا كه كيميا با برخى علوم ديگر ازجمله پزشكى رابطه‌اى تنگاتنگ داشته و از نوعى قداست نيز برخوردار بوده ، مسلمانان بدان اهتمام ورزيده ، در اين زمينه تحقيقات بسيارى انجام داده‌اند .

--> ( 1 ) . همان ، ص 603 و 604 . ( 2 ) . محمدرضا حكيمى ، دانش مسلمين ، ص 172 و 173 .