رجال مرسوم بود و حتى گاه خليفه ، لباس ايرانى به تن مىكرد . تأثير نفوذ ايران در تشكيلات تازه دولت عباسيان بسيار مشهود و اثرگذار بود و از سويى چون اعراب با اين دولت معارضه كرده بودند ، ديگر مورد اعتماد خلفاى جديد نبودند و همه قراين نيز نشان مىداد كه در آينده ايرانيان در كار اداره و سياست مملكت ياور خلفا خواهند بود . « 1 » ايرانيان افزون بر نقش مهمى كه در سياست و كشوردارى در جهان اسلام داشتند ، در صحنه علم و فرهنگ نيز بس كوشا بودند . هرچند بيشتر آثار علمى كه از خارج دنياى اسلام نقل و ترجمه گرديد ، غيرايرانى بود ، بىشك بيشترين آثار اسلامى - چه در علوم دينى و ديگر رشته‌ها - به‌دست مسلمانان ايرانى نگاشته شد . « 2 » ادوارد براون دراين‌باره مىنويسد : اگر از علومى كه عموماً به اسم عرب معروف است - اعم از تفسير ، حديث ، الاهيات ، فلسفه ، طب و تراجم احوال و حتى صرف و نحو زبان عربى - آثار و تأليفات ايرانيان را جدا كنيد ، بهترين قسمت آن علوم از ميان مىرود . « 3 » ايجاد مدارس دولتى نظاميه يكى ديگر از خدمات ايرانيان بود كه موجب نهضت بزرگ آموزش در جهان اسلام شد . اين مدارس را خواجه نظام‌الملك طوسى ، وزير دانشمند سلجوقيان بنيان نهاد . او نخستين فردى بود كه تأسيس مدارس را جزء برنامه‌ها و وظايف‌دولت قرار داد و همه دولت‌هاى اسلامى نيز كه پس از او در قلمرو اسلام به قدرت رسيدند ، اين مهم را پى گرفتند . اين رويداد مهم فرهنگى فرصت مناسبى براى مدارس اسلامى بودتابا فراغت خاطر و برخوردارى از هزينه‌هاى مكفى و مستمر ، به حيات علمى خود ادامه‌دهند . « 4 » در كنار اين مدارس ، كتابخانه‌هايى تأسيس شد تا همه علاقه‌مندان از آن استفاده كنند . همچنين تنظيم برنامه شبانه‌روزى براى اين مدارس ، در نظر گرفتن مسكن و نيز تأمين

--> ( 1 ) . عبدالحسين زرين‌كوب ، تاريخ ايران بعد از اسلام ، ص 417 . ( 2 ) . مرتضى مطهرى ، خدمات متقابل اسلام و ايران ، ص 442 . ( 3 ) . ادوارد گرانويل براون ، تاريخ ادبيات ايران از فردوسى تا سعدى ، ج 1 ، ص 303 . ( 4 ) . محمد عبدالرحيم غنيمه ، تاريخ دانشگاه‌هاى بزرگ اسلامى ، ص 118 و 119 .