اسلام تأسيس شده بود . در ايران به‌ويژه از سده ششم هجرى به بعد ، انتصاب محتسب يكى از مهم‌ترين وظايف حاكم يا سلطان بوده است . در مصر ، عثمانى ، اندلس و هندوستان ( در دوره حكومت بابريان ) نهاد حسبه وجود داشته و با توجه به ميزان پايبندى يا عدم‌پايبندى حكمران مسلمانِ آن سرزمين ، اين نهاد تقويت يا تضعيف مىشده است . گاه مقام محتسب به حدى ارتقا مىيافت كه خود سلطان عهده‌دار آن مىشد و گاه نيز به محاق مىرفت . گفتنى است اين نهاد نظارتى در شمال آفريقا ، الجزاير ، تونس و مغرب نيز وجود داشته است . بحث‌هاى گوناگون فقهى و اصولى درباره حسبه موجب پديدآمدن برخى آثار شد كه پاره‌اى از آنها جامعيت عام داشت . در اين آثار در كنار ديگر بحث‌ها درباره تشكيلات سرزمين‌هاى اسلامى ، بخشى نيز به حسبه اختصاص مىيافت و حتى برخى از اين كتاب‌ها مستقلًا درباره حسبه نوشته مىشد . از ميان آثار دسته اول مىتوان از كتاب‌هاى الاحكام السلطانيه و الولايات الدينيه نوشته ماوردى و احياء علوم الدين غزالى نام برد و از آثار دسته دوم نيز مىتوان به كتاب محاكم القربه فى احكام الحسبه نوشته عبدالرحمن شيزرى و كتاب الحسبة فى الاسلام از ابن‌تيميه اشاره كرد . « 1 »

--> ( 1 ) . علىاكبر ولايتى ، فرهنگ و تمدن اسلامى ، ص 101 و 102 .