موقعيت پيامبر ( ص ) و مسلمانان در آغاز هجرت پيامبراكرم با هجرت از مكه به يثرب تا حدى توانست خود و مسلمانان را از شكنجه و آزار مشركان برهاند ، اما هنوز بودند مسلمانانى در مكه كه توانايى مهاجرت نداشتند و همچنان با آزار بت‌پرستان روبه‌رو بودند . از سوى ديگر ، مشركان كه دعوت مردم از پيامبر را در حقيقت اعلام جنگ رسمى بر ضد خود تلقى مىكردند ، دير يا زود به‌سراغ مسلمانان مىآمدند و تمام توان خويش را براى نابودى اسلام به‌كار مىگرفتند . اين معنا براى مردم مكه و مسلمانان آشكار بود و از همين‌رو در جريان پيمان عقبه ، عباس بن عباده خطاب به مردم مدينه اظهار داشت : آيا مىدانيد كه شما با دعوت محمد و بيعت با او با سرخ و سياه در جنگ خواهيد شد ؟ او پس از پاسخ مثبت آنان گفت : پس بنگريد كه اگر در صدديد پس از تحمل خسارت‌هاى مالى و جانى و از دست دادن بزرگان خويش پيامبر را رها كنيد ، از هم‌اكنون با او بيعت نكنيد ؛ زيرا پس از بيعت ، نقض آن موجب خوارى شما در دنيا و آخرت خواهد شد ، ولى اگر اطمينان داريد كه به او همواره وفادار خواهيد بود ، اين بيعت به خدا سوگند كه موجب خير دنيا و آخرت شماست ! مردم يثرب گفتند : « ما حاضريم جان و مال و بزرگان خويش را در راه رسول‌خدا فدا كنيم . اى رسول‌خدا ! در برابر آن براى ما چه خواهد بود ؟ » پيامبر فرمود : « بهشت » . بدين‌سان ، آنها با پيامبر ( ص ) بيعت نمودند . عباس بن عباده پس از اين بيعت خطاب به رسول‌خدا عرض كرد : اگر مايل باشى ، از هم‌اكنون حاضريم با مردم مكه وارد جنگ شويم . پيامبر پاسخ داد : « انى لم اومر بقتال ؛ به من فرمان جنگ داده نشده است . » « 1 » بنابراين پيامبر و يارانش در درجه نخست با مشركان مكه و هوادارانشان و سپس با يهوديان داخل و خارج مدينه و همچنين با منافقين اوس و خزرجى درگير بوده‌اند . همهء اين مسائل اقتضا داشت كه آمادگى لازم براى دفاع از كيان اسلامى فراهم آيد و حيله و توطئه‌هاى مخالفان خنثى گردد . بىترديد تدوين منشور و انعقاد عقد برادرى بين مسلمانان و مانورهاى نظامى مكرر آنان ، در همين راستا ارزيابى مىشود .

--> ( 1 ) . ابن‌هشام ، السيرة النبويه ، ج 2 ، ص 66 .