حاكميت يافتن امام على عليه السلام در جو آشفته بعد از قتل عثمان ، تنها نامزد مورد قبول براى خلافت ، امام على عليه السلام بود . « 1 » آن حضرت اگرچه براى چندمين بار نامزد مقام خلافت مىشد ، در مقابل پيشنهاد خلافت استقامت مىكرد . امام على عليه السلام اين اوضاع را به هنگام نبرد جمل اين‌گونه تحليل مىكند : پس از اينكه عثمان به قتل رسيد ، به سوى من آمده و گفتيد كه مىخواهيد با من بيعت كنيد . من گفتم : اين كار را نمىخواهم . من دست خود را به عقب كشيدم و شما آن را جلو كشيديد ؛ من دست خود را از شما ربودم ، ولى شما آن را قاپيديد و گفتيد كه ما كسى را جز تو قبول نخواهيم كرد و به جز در اطراف تو دور هيچ‌كس ديگر جمع نخواهيم شد . مانند شترهايى كه در روزِ آب ، نگهبانْ آنان را - كه افسارشان باز است - رها مىكند ، دور من ازدحام كرديد ، تا اينكه تصور كردم كه مىخواهيد مرا بكشيد [ با عجله و شدت و حمله به سوى من ] ، يا كسى از شما ديگرى را به قتل رساند . بدين ترتيب همه شما با من بيعت كرديد و طلحه و زبير نيز چنين كردند . « 2 » امام على عليه السلام در مقابل هجوم و اصرار مردم به‌ويژه بزرگان عراق و حجاز ناچار شد مقام خلافت را بپذيرد ، اما نمىخواست مردم در فضايى هيجان‌زده و احساسى تصميم بگيرند ، ازاين‌رو به همگان مىگويد كه بيعت بايد روز بعد در مسجد و به صورت عمومى انجام گيرد ، مشروط بر آنكه خواست و شرطى همانند ابقاى وضع موجود از او نخواهند : به خاطر چيزهاى كه از شما مىبينم ، خواست شما را اجابت كردم . . . .

--> ( 1 ) . احمد بن محمد بن يحيى بلاذرى ، فتوح البلدان ، تحقيق رضوان محمد رضوان ، ج 5 ، ص 48 و 49 ؛ محمد بن جرير طبرى ، تاريخ الامم و الملوك ، ترجمه ابوالقاسم پاينده ، ج 1 ، ص 3112 . ( 2 ) . محمد بن عبد ربّه اندلسى ، العقد الفريد ، به كوشش احمد امين ، ج 4 ، ص 318 .