قرآن و سنت پيامبر حكمرانى كند و دوم آنكه بايد از روش شيخين ( ابوبكر و عمر ) پيروى نمايد . على عليه السلام شرط اول را پذيرفت ، اما دربارهء شرط آخر اعلام كرد : « در آنجا كه قانونِ صريحى در قرآن و تصميمات پيامبر نيامده باشد ، به اجتهاد خود تكيه مىكنم . » بدين‌رو ، وى با شرط دوم مخالفت كرد . عبدالرحمن سپس به سوى عثمان برگشت و همان شرايط را در پيش روى او نهاد . عثمان نيز با آمادگى تمام آن را پذيرفت و عبدالرحمن خلافت وى را اعلام نمود . « 1 » بىترديد عبدالرحمن و اعضاى شورا از مواضع و ديدگاه امام على عليه السلام درباره سيره حكومتى دو خليفه پيشين آگاه بودند و با علم به عدم‌پذيرش آن سيره ، به حضرت چنين پيشنهادى كردند . على عليه السلام اگر آن را مىپذيرفت ، به معناى تأييد همه اعمال و سيره گذشته آن دو بود و اگر هم نمىپذيرفت ، زمينه‌اى بود براى حاكميت يافتن عثمان . انتخاب خليفه از همان روز نخست مورد اعتراض شديد بزرگان شيعه همانند عمار ياسر ، مقداد و ابوذر قرار گرفت و همگى از شايستگى و حق اهل‌بيت سخن گفتند . امام عليه السلام بعد از عمر ، با حاكميت مردى مواجه شد كه بسيار ضعيف‌النفس بود و از همين‌رو مروان ، مغيره و ديگر سران بنىاميه به‌راحتى حكومت را در اختيار گرفتند . حكومت عثمان فرصتى براى مال‌اندوزى و غارت بيت‌المال به وجود آورد . در دوران عثمان ، پيروان اهل‌بيت عليهم السلام يعنى شيعيان نخستين ، به بيان انديشه خويش درباره جانشينى امام على عليه السلام پرداختند . اين انديشه كه با ساير اعتراضات درآميخته بود ، محيط فعاليتى جديدى را عليه جريان سقيفه سامان داد . شورش بر ضد عثمان حاكميت يافتن بنىاميه و افراد بدنام از خاندان ابوسفيان و برخوردهاى خلاف شرع آنان در انظار عمومى ، گشاده‌دستىهاى خليفه براى اقوام ، شعله‌ور شدن روحيه و احساسات ميهنى - كه بذر آن با سياست عمر پاشيده شده بود - « 2 » و همچنين انتشار انديشه شيعى و تنفّر مردمان سرزمين‌هاى خارج از حجاز از تفاخر قبيله‌اى و نژادى ، همگى زمينه‌ساز شورشى عظيم عليه خليفه شد . عايشه دختر ابوبكر و همسر پيامبر نيز با جدّيّت تمام آتش قيام مردم را با سخنان تند

--> ( 1 ) . احمد بن محمد بن يحيى بلاذرى ، فتوح البلدان ، ج 5 ، ص 22 ؛ ابن‌واضح احمد بن ابىيعقوب ، تاريخ اليعقوبى ، ج 1 ، ص 162 ؛ محمد بن جرير طبرى ، تاريخ الامم و الملوك ، ج 1 ، ص 2793 . ( 2 ) . بنگريد به : عبدالفتاح عبدالمقصود ، امام على بن ابيطالب عليه السلام ، ترجمه محمد مهدى جعفرى ، ج 2 ، ص 78 .