جايى كه حتى در سال 313 هجرى مسجد شيعيان در بغداد به دستور خليفه عباسى ويران شد . قدرت آل‌بويه به حدى بود كه اگر مسلمانانْ پرشمار نبودند درصدد تغيير حاكميت و انتقال آن به دولت شيعى برمىآمدند . « 1 » آل‌بويه با احترام به مذاهب ديگر اسلامى به احياى فرهنگ شيعى پرداخت ، آن را از انزوا خارج ساخت . آنان در احياى عاشورا و برپايى مراسم سوگوارى براى شهداى كربلا بسيار كوشيدند ؛ در حالى كه تا پيش از آن مراسم عاشورا به صورت محلى و خانوادگى برگزار مىشد . آل‌بويه براى نخستين بار روز عاشورا را تعطيل رسمى اعلام كردند و خود نيز در مراسم عزادارى جمعى در بغداد شركت نمودند . آنان براى احياى ولايت نيز هجدهم ذىحجه ، روز غديرخم را جشن گرفتند . حتى شيعيان به دستور معزالدوله شعاير اسلامى ويژه‌اى را در سر در مساجد نوشتند . « 2 » روىآوردن به عمران و آبادى ، اصلاح شهرها و اماكن مقدس شيعى و تأسيس مدارس و حوزه‌هاى علميه شيعه در شهرهاى ايران و عراق از ديگر كارهاى مهم آل‌بويه بود . همكارى تنگاتنگ عالمان شيعى همانند سيدرضى ، شيخ مفيد و شيخ صدوق با آل‌بويه فرصتى را براى گسترش مراكز علمى و فرهنگى شيعه فراهم آورد . بدين‌رو ، شيعه در اين عصر از تقيه خارج شد . صاحب بن عبّاد ، دانشمند شيعى و وزير آل‌بويه در گسترش علوم شيعى و عمران مراكز علمى سهم بسزايى داشت و حتى كتابخانه‌اى بزرگ با كمك شيخ مفيد در بغداد تأسيس كرد . از اين روى ، مرحوم صدوق كتاب پُر ارج عيون اخبار الرضا عليه السلام را - كه حاوى احاديث امام رضا عليه السلام است - به نام صاحب بن عباد مىنويسد و به كتابخانه وى اهدا مىكند . بزرگ‌ترين آثار مكتوب شيعه از آثار انديشمندان بزرگ شيعى ، مربوط به اين دوره طلايى است . المسبوط فى فقه الامامية از شيخ طوسى و كتاب‌هاى متعدد شيخ مفيد ، شيخ صدوق ، سيد رضى و سيد مرتضى متعلق به همين دوران است . متأسفانه مكر و خدعه عباسيان در ايجاد اختلاف بين اقوام و دولت‌هاى محلى كارساز شد و با تشويق سلجوقيان در سال 447 هجرى با پايان دادن به دولت آل‌بويه ، بر بغداد مسلط شدند . بدين‌رو ، دوره سخت‌گيرى مذهبى و اختناق و تصلب بر مذهب اهل‌سنت آغاز شد و شيعه دوران انزواى خود را پيش‌گرفت . اوج اين خشونت در زمان وزارت خواجه نظام‌الملك طوسى ، وزير متعصب سلجوقى است ؛ تا آنجا كه با خارجى

--> ( 1 ) . همان ، ص 452 . ( 2 ) . همان ، ص 542 .