آشنايى و ارتباط خويش را آشكار نسازند ؛ چنان‌كه على بن جعفر از حلبى روايت مىكند : در يكى از روزها كه امام عليه السلام قرار بود به دارالخلافه برود ، ما در عسكر به انتظار ديدار وى جمع شديم . در اين حال از طرف آن حضرت نوشته‌اى بدين مضمون به ما رسيد : « كسى بر من سلام و حتى به طرف من اشاره هم نكند ؛ زيرا كه در امان نيستيد » . « 1 » اين نامه بيانگر شدت مراقبت از امام عليه السلام و زير نظر داشتن ارتباطهاى او با ياران و شيعيان است . در بررسى حيات و تعامل شيعيان امام عسكرى و ساير امامان عليهم السلام بايد علاقمندان به امام عليه السلام و شيعيان ايشان را از يكديگر تفكيك كرد . امام عسكرى عليه السلام در بين مسلمانانْ محبان زيادى داشت ؛ تا جايى كه حتى وقتى در سامرا به دارالخلافه مىرفت ، براى ديدار او صف مىكشيدند ، امّا نمىتوان همه آنان را شيعه خواند . آنان امام عليه السلام را به دليل كرامات اخلاقى ، فضل و دانش و نسبت او با پيامبر صلى الله عليه و آله و حضرت فاطمه عليها السلام مورد محبت و احترام قرار مىدادند . ولى در مذهب ، پيرو رهبران مذهبى اهل‌سنت بودند . در دورهء امامت امام عسكرى عليه السلام شيعيان به صورت اجتماعاتى منسجم در شرق و نواحى مركزى ايران و عراق ( بغداد ، كوفه و بصره ) و حجاز قرار داشتند و بخشى نيز در آفريقا زندگى مىكردند . امام عليه السلام براى ارتباط با اين شيعيان - با وجود پراكندگى زياد در شهرهاى مختلف - و همچنين به منظور توسعه فرهنگ تشيع و حمايت از شيعيان تدابير ويژه‌اى انديشيد : ايشان با سازماندهى نمايندگان و عالمان دينى در قالب نهاد وكالت ، سلسله مراتب خاصى براى آن مقرر كرد و بدان نظم و انسجام بيشترى بخشيد . در يكى از نامه‌هاى امام عليه السلام در تعيين وكيل خود در شرق ايران ، اين رويكرد در نهاد وكالت كاملًا آشكار است . امام عليه السلام در اين نامه علاوه بر تعيين شيوه پرداخت ماليات - كه براى تداوم مبارزات فرهنگى و سياسى شيعه و دستگيرى از مستمندان شيعى هزينه مىشد - شيوه ارسال آنها را به نمايندگانش و متصديان مالى بازگفته ، سلسله مراتب وكلا را در ارتباط با يكديگر مشخص مىكند : ابراهيم بن عبده از طرف من تعيين شده است . تو اى اسحاق ! فرستاده من نزد ابراهيم عبده هستى تا او به متن نامه‌اى كه من به محمد بن موساى نيشابورى فرستاده‌ام ، عمل كند و همچنين تو و كليه كسانى كه در شهر تو زندگى مىكنند ، مأمور هستند به محتواى آن نامه عمل كنند . درود بر ابراهيم و تو و تمامى دوستان ما .

--> ( 1 ) . قطب راوندى ، الخرايج و الجرايح ، ج 1 ، ص 439 .