وكالت نيز با شيعيان بلاد مختلف ارتباط داشت . در زمان امام هادى عليه السلام قم مهم‌ترين مركز شيعيان ايران بود . حاكميت جريان اعتدالى تشيع در اين شهر خود بيانگر ارتباط خواص و عوام با امام هادى عليه السلام و برخوردارى از هدايت اوست . عالمانى همانند محمد بن على كاشانى ، محمد بن داود قمى و محمد طُلَحى مكاتبات و ارتباطهاى زيادى با امام عليه السلام داشتند و حتى شيعيان اين شهرها به تشويق حضرت به زيارت مرقد امام رضا عليه السلام مىرفتند . « 1 » امام هادى عليه السلام و حكومت عباسيان دوران امامت امام على النقى عليه السلام ( 254 - 220 ) با خلافت شش تن از خلفاى عباسى به نام‌هاى معتصم ( 227 - 217 ) ، واثق ( 232 - 227 ) ، متوكّل ( 248 - 232 ) ، منتصر ( شش ماه از سال 248 ) ، مستعين ( 252 - 248 ) و معتز ( 255 - 252 ) مصادف بود . خلافت عباسى در اين دوره به دليل كشمكش حكمرانان و تسلط بردگان و تركان رو به ضعف نهاد و خوش‌گذرانى افراطى فرمانروايان و گسترش بيدادگرى آنان نيز موجب بيدارى نهضت‌ها و قيام‌هاى متعدد علويان و شيعيان گرديد . امام هادى عليه السلام افزون بر ارتباط با شهرهاى مركزى ايران همانند قم ، كاشان ، آبه و رى ، با نمايندگان و عالمانى در شهرهاى شمالى ايران ، نيشابور ، مرو ، قزوين و اهواز نيز در پيوند بود . از جمله نمايندگان و اصحاب امام عليه السلام در شهرهاى ايران ، فتح بن يزيد جرجانى ، احمد بن اسحاق رازى ، حسين بن سعيد اهوازى ، حمدان بن اسحاق خراسانى ، عبدالعظيم حسنى و ابراهيم بن محمد همدانى هستند كه برخى از آنها تأليف و اثر علمى ارزشمندى نيز دارند . « 2 » در زمان متوكل عباسى برخى از وكيلان امام عليه السلام و رهبران سازمان وكالت در شهرهاى مداين ، كوفه و سواد دستگير شدند و به دليل فاش نكردن اسرار و اطلاعات سازمانى زير شكنجه به شهادت رسيدند . برخى نيز همانند على بن جعفر به دستور امام عليه السلام بعد از آزاد شدن از زندان به مكه رفت و در آنجا مقيم شد . با ايجاد بدبينى و وارد ساختن اتهام به رهبران شيعه ، تشيع رو به گسترش نهاد و پايگاه‌هاى مستحكمى در ايران ، عراق و آفريقا يافت . ارتباطات گسترده امام عليه السلام و فاش شدن بخشى از سازمان در عراق و نواحى مركزى سبب گرديد كه حكومتْ امام عليه السلام را به سامرا منتقل كند و در

--> ( 1 ) . بنگريد به : ابوجعفر محمد بن على بن حسين بن بابويه قمى ، عيون اخبارالرضا عليه السلام ، ج 2 ، ص 260 . ( 2 ) . بنگريد به : سعد بن عبداللّه اشعرى قمى ، مسند الإمام الهادى عليه السلام ، تصحيح محمدجواد مشكور ، ص 317 .